ΠΑΡΑΜΥΘΑΔΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΠΑΡΑΜΥΘΑΔΕΣ

Παραμύθι είναι φανταστική λαϊκή διήγηση θαυμάσιων γεγονότων που κινούνται στο χώρο του υπερβολικού, του υπερφυσικού και του μαγικού. Το παραμύθι λέγεται για ευχαρίστηση, διασκέδαση και διδαχή.
Παραμυθάς είναι ο λαϊκός αφηγητής παραμυθιών  που διηγείται χαρούμενες και φανταστικές ιστορίες για να ευχαριστήσει ή να διδάξει τους συνανθρώπους του. Προσπαθεί να γίνει πιστευτή η πλοκή και η δράση του αφηγήματος, χωρίς να έχει όμως την αξίωση οι ιστορίες του να γίνονται πιστευτές.
Στην νεοελληνική ζωή, οι παραμυθάδες ήταν πάντα αγαπητοί στον λαό. Ασχολούνταν με το είδος ερασιτεχνικά, όχι επαγγελματικά.
Το τέλος των παραμυθιών ήταν συνήθως η φράση : « Έζησαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα...!».    


   ■Η Παλιά Τρίγλια ήταν τόπος παραγωγικός και όχι εμπορικός. Στα γράμματα ήταν η μόνη κωμόπολη που έβγαζε μορφωμένους και διανοούμενους   (δασκάλους, γιατρούς, φαρμακοποιούς και ιεράρχες).
   Η βασική της παραγωγή ήταν η έλαιοκαρπία και σε μικρότερη έκταση η σηροτροφία  (κουκούλια). Οι μεγαλοκτηματίες διατηρούσαν στα κτήματα τους ντάμια (μικρά αγροτόσπιτα) και έκαναν νταϊφάδες   (παρέες) από 25- 30 άτομα εργάτες για τον τρύγο της ελιάς και τις καλλιέργειες των κτημάτων.
   Εκείνη την εποχή όλα γινόντουσαν δια της χειρός, λισγάρισμα, τσαπίσματα κλπ. και επειδή στη Μικρασία έκανε βαρυχειμωνιές αναγκαστικά υπήρχαν αυτά τα ντάμια για να προφυλάγεται ο κόσμος από  τις κακοκαιρίες, βροχές, χιόνια, παγωνιές. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν τα οκτάωρα  εργασίας, όπως είναι εδώ σήμερα, εκεί τότε οι άνθρωποι δούλευαν από νύχτα σε νύχτα. Όταν λάχαινε να χαλάσει ο καιρός συγκεντρωνόντουσαν όλοι μέσα στα ντάμια.
   Στον ταϊφά ήσαν μερικοί παραμυθάδες,  αγράμματοι που όμως είχαν τέτοιο λέειν και τέτοιο ταλέντο όπου δεν τους έφθαναν ούτε οι σημερινοί μορφωμένοι μυθιστοριογράφοι.  Ένα παραμύθι διαρκούσε πολλές εβδομάδες και τελειωμό δεν είχε.
   Και σαν τέτοιος  παραμυθάς, από τους κορυφαίους, ήταν ο Λεωνίδας Τοπάλης, γι' αυτό και οι εργάτες ρωτούσαν από βραδίς να μάθουν ο  Μπαρμπαλεωνίδης με ποιο ταϊφά και σε ποιανού λιοτόπι θα πάει. Τα αφεντικά όμως δεν τον ήθελαν, όχι που δεν ήταν εργατικός, αλλά επειδή γινόντουσαν χασομέρια από τους  εργάτες. Οι εργάτες έλεγαν στ'  αφεντικά «άμα δεν έρτει ο Μπαρμπαλωνίδης και εμείς δεν έρχούμαστε στη δουλειά» και έτσι αναγκαστικά υπέκυπταν τ' αφεντικά.
   Εκείνη την εποχή  δεν υπήρχαν τα σημερινά μέσα ψυχαγωγίας κινηματογράφοι, τηλεοράσεις, ραδιόφωνα, έπαιζαν ένα θέατρο από ηθοποιούς Τριγλιανούς  υπήρχαν και αυτοί οι παραμυθάδες που περνούσε ο κόσμος τον καιρό του.

Οι παραμυθάδες της παλιάς Τρίγλιας
Σταύρος Μαργαρίτης, Ν. Τρίγλια Χαλκιδικής.
Εφημερίδα «Μελτέμι αλλαγής» Ραφήνας, Νοέμβρης -Δεκέμβρης 1977, φύλλο 4-5.

■...Το χειμώνα όταν ήταν στα κέφια του φώναζε όλους τους θαμώνες του καφενείου κοντά του, τους έλεγε: «Ελάτε  εδώ κοντά μου, βρε παρώρια Μουντανιώτικα, ελάτε να σας πω ένα παραμύθι» και όταν πήγαιναν κοντά του τους έλεγε: «Τα γκεβετζελίκια-γκεβετζελίκια(αστεία) και η δουλειά- δουλειά, ακούετε δωπέρα που σας κρίνω».
Και αρχινούσε το παραμύθι, ένα παραμύθι του Ραφαήλ μπορούσε να βαστάξει μέρες και βδομάδες ακόμα, αν και τελείως αγράμματος βέβαια, όμως είχε τέτοιο ταλέντο στο λέγειν, τέτοια μνήμη, όπου δεν το έφθαναν ούτε και οι πιο μορφωμένοι μυθιστοριογράφοι.
Χρόνια πολλά είχε το «Σαμαρτζήδικο»...

Σταύρος Μαργαρίτης ( Τρίγλια 1912-Ν.Τρίγλια 1995)
Το «Σαμαρτζήδικο» της Παλιάς Τρίγλιας
(από  χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο)


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός

Πηγές:
1.Σταύρος Μαργαρίτης, Οι παραμυθάδες της Παλιάς Τρίγλιας, Εφημερίδα «Μελτέμι αλλαγής» Ραφήνας, Νοέμβρης- Δεκέμβρης 1977, φύλλο 4-5.
-Το «Σαμαρτζήδικο» της Παλιάς Τρίγλιας (χειρόγραφο μη δημοσιευμένο κείμενο).
2.«Νέον Επίτομον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν» Ελευθερουδάκη, Αθήναι.
3. « Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τρια-νταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
4.Εγκυκλοπαίδεια «Νέα Δομή»
5. Εγκυκλοπαίδεια «Υδρία».