"Στο φόρουμ μας, αναρτούμε ενημερωτικά θέματα, σχετικά με την ιστορία των Τριγλιανών προγόνων μας, για την ενημέρωση σας,
αφήνοντας ταυτόχρονα μία παρακαταθήκη πληροφοριών, για τις επόμενες γενιές."

22) Συμπεράσματα από τη μελέτη του Κώδικα Διαθηκών της Τρίγλιας

Ξεκίνησε από Μάκης Αποστολάτος, 18 Αυγούστου 2020, 10:31:24 ΠΜ

« προηγούμενο - επόμενο »

0 Μέλη και 1 Επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Μάκης Αποστολάτος

Μάκης Αποστολάτος

Οι τρεις από τους τέσσερις διασωθέντες Κώδικες της αυτοδιοικούμενης κοινωνίας των Χριστιανών Τριγλιανών αφορούν στα Προικοσύμφωνα, τις Διαθήκες και τα Πρακτικά της περιόδου 1903-1922. Η αφιέρωση δύο Κωδίκων από τους τρεις στα Προικοσύμφωνα και τις Διαθήκες αποδεικνύει τη σημασία που είχαν δώσει, οι διοικούντες την Τρίγλια, στους δύο αυτούς θεμελιώδεις θεσμούς, μετά την καθιέρωση των σημαντικών μεταρρυθμίσεων που έφερε το ιερό διάταγμα Ηatt-i Ηumayun του 1856 σε όλες της μειονότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Από τη μελέτη των τριών αυτών Κωδίκων διαπιστώνεται ότι, εκτός από τον αντίστοιχο Κώδικα, μικρός αριθμός διαθηκών (7) έχουν καταχωρηθεί αφενός στον Κώδικα Προικοσυμφώνων (424) της περιόδου 1877-1898 και μια ιδιόχειρος διαθήκη (του Γρηγορίου Ζαχάρωφ) έχει καταχωρηθεί την 10/6/1910 στον Κώδικα Πρακτικών (Κωδ. 427 σ. 101). Δύο χρόνια αργότερα (7.6.1912), και μετά το θάνατο του διαθέτη, καταχωρήθηκε στον ίδιο Κώδικα (σ. 144) το άνοιγμα αυτής της διαθήκης. Η καταχώρηση αυτής της διαθήκης στον Κώδικα Πρακτικών δικαιολογείται από το γεγονός ότι αυτή ήταν ιδιόχειρη και στον Κώδικα καταγράφηκε το πρακτικό κατάθεσής της, ως μυστικής, στην Εφοροδημογεροντία. Αντίθετα, οι διαθήκες που περιλαμβάνονται στον αντίστοιχο Κώδικα (426) είχαν συνταχθεί είτε στα Γραφεία της Εφοροδημογεροντίας, στις περιπτώσεις που ο διαθέτης μπορούσε να μεταβεί εκεί, είτε στην οικία του διαθέτη είτε στην οικία που εφιλοξενείτο, στις περιπτώσεις που δεν μπορούσε να μετακινηθεί.

Στον Κώδικα Πρακτικών (427) έχουν καταχωρηθεί, επίσης, 1) πέντε (5) πρακτικά που αφορούν σε συμβιβασμούς κληρονόμων στη διανομή κτηματικών περιουσιών που σχετίζονται με διαθήκες οι οποίες έχουν καταχωρηθεί στον αντίστοιχο Κώδικα (426), και 2) αρκετά περισσότερα (35) πρακτικά που αφορούν σε συμβιβασμούς και διανομές κτηματικών περιουσιών που δεν σχετίζονται με διαθήκες. Από τη διαπίστωση αυτή ενισχύεται το συμπέρασμα, που αναφέρεται στη συνέχεια, ότι σχετικά περιορισμένος αριθμός Τριγλιανών, σε σχέση με τον αντίστοιχο πληθυσμό, κατέφευγε στην επιλογή της διαθήκης ως μέσου για τη διάθεση της περιουσίας στους κληρονόμους του.  Έχει καταγραφεί, ακόμη, ένα πρακτικό (13.1.1911, σ. 115) με την απογραφή της κινητής περιουσίας του Σωτηρίου Στεργίου, μετά από αίτημα της χήρας του Μαριγώς. Το πρακτικό αυτό θεωρείται σημαντικό δεδομένου ότι ο αποθανών είχε, εκτός των άλλων, αφενός ελαιοτριβείο στο οποίο αποθηκευόταν και το λάδι της δεκάτης ελαιών αφετέρου πολλά χρεωστικά ομόλογα συγχωριανών του και πολλά άλλα αντικείμενα.

Από δύο πρακτικά που έχουν καταχωρηθεί στον Κώδικα Διαθηκών (426), προκύπτει ότι η Εφοροδημογεροντία τηρούσε αντίστοιχο Κώδικα και για την περίοδο πριν από το 1903, ο οποίος, δυστυχώς, δεν διασώθηκε. Συγκεκριμένα, στο πρακτικό της 3/5/1904 της Εφοροδημογεροντίας (σ. 26), έχει καταγραφεί η δήλωση της Ευφροσύνης συζ. Ευστρατίου Τρουμπουνέτη ότι ακυρώνει τη διαθήκη της, η οποία είχε καταχωρηθεί με αριθμό 354 στη σελίδα 523 του Κώδικα Διαθηκών, δηλαδή του Κώδικα της προηγούμενης περιόδου. Επίσης, στο πρακτικό της 19.4.1915 της Εφοροδημογεροντίας (σ. 235), έχει καταγραφεί η δήλωση της Ζωής Κοσμά Πιστικού ότι ακυρώνει τη διαθήκη της, η οποία είχε καταχωρηθεί, προ 22 ετών, την 2.7.1893 στη σελίδα 288 του Κώδικα Διαθηκών, δηλαδή του Κώδικα της προηγούμενης περιόδου.

Ο Κώδικας Διαθηκών της Τρίγλιας (426) μας αποκαλύπτει πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με 1) το χώρο όπου στεγαζόταν το Γραφείο της Εφοροδημογεροντίας, 2) τον τρόπο λειτουργίας της Εφοροδημογεροντίας αλλά και των Γραμματέων της στο θέμα σύνταξης των διαθηκών, 3) τον τρόπο διάθεσης των περιουσιακών στοιχείων των Χριστιανών διαθετών στους κληρονόμους τους, 4) τα περιουσιακά τους στοιχεία (ακίνητα, κινητά, ομόλογα κλπ), 5) τα τοπωνύμια της ευρύτερης περιοχής της Τρίγλιας, στα οποία είχαν τα κτήματά τους, 6) το είδος καλλιέργειας και τον αριθμό των κτημάτων τους (ελαιόκτημα, αμπέλι, συκαμινεώνας, μπαχτσές, χωράφι κλπ), κ.α.

Το Γραφείο της Εφοροδημογεροντίας στεγαζόταν στο ανατολικό δωμάτιο του ισογείου του κτιρίου του Αρρεναγωγείου, που βρισκόταν δίπλα και ανατολικά του εμβληματικού Ζαρίφειου Παρθεναγωγείου, το οποίο διατηρείται ανακαινισμένο, ακόμη και σήμερα, με την αρχική του μορφή, με πρωτοβουλία του ιδιοκτήτη του, σύμφωνα με σχετικές πληροφορίες (άρθρο για τα Παλιά Σχολεία της Τρίγλιας έχω αναρτήσει εδώ https://www.triglianoi.gr/index.php?topic=1832.0 ). Ο Νικόλαος Σοφοκλέους, Γραμματέας της Εφοροδημογεροντίας καταγράφει στην από 5.3.1905 διαθήκη της Κατίγκως χήρας Νικολάου Μπακουλή Μιτυληνού (σελ. 42) "προσελθόντες εις το γραφείον της καθ' ημάς Εφοροδημογεροντίας κείμενον εντός της εν τη ενορία Μητροπόλεως Σχολής των αρρένων της Κοινότητος Τριγλίας", 2) στην από 5.4.1911 διαθήκη της Ευγενίας Χριστ. Μαθιά (σελ. 175) "εν τω γραφείω της εν λόγω Εφοροδημογεροντίας κειμένω εν τω προς Α. δωματίω του Αρρεναγωγείου Τριγλίας", 3) στην από 20.5.1912 διαθήκη του Πάντσου Παντσή του Δημητρίου (σελ. 199) "εν τω γραφείω της εν λόγω Εφοροδημογεροντίας, κειμένω εν τω προς ανατολάς δωματίω του Αρρεναγωγείου Τριγλίας" αλλά και ο Μιχαήλ Τσερέκλας, ως αντικαταστάτης του Γραμματέα Νικολάου Σιρκιόγλη (ή Νικολάου Σοφοκλέους με το πατρικό του όνομα), στην από 10.8.1911 διαθήκη της Ζωήτσας Βαλασίου Τολέρη (σελ. 177) "εν τω γραφείω της Εφοροδημογεροντίας κειμένω εν τω Α. δωματίω του Αρρεναγωγείου Τριγλίας". Μετά την ανέγερση του μεγαλοπρεπούς κτιρίου των Νέων Εκπαιδευτηρίων (1909-1912) και τη μεταστέγαση σ' αυτό του Αρρεναγωγείου και του Παρθεναγωγείου, και μετά την επιστροφή των Τριγλιανών από την εξορία τους στην Προύσα την περίοδο 1915-1918, το Γραφείο μετεγκαταστάθηκε στον ανώτερο όροφο του κτιρίου του Ζαρίφειου Παρθεναγωγείου, όπως καταγράφεται από τον Μιχαήλ Κ. Τσερέκλα, Γραμματέα της Εφοροδημογεροντίας και εκπληρούντος χρέη συμβολαιογράφου, στην από 7.3.1920 διαθήκη της Δόμνας Ανέστη Παυλόγλου (σελ. 268) "προσελθούσα εις το γραφείον της Εφοροδημογεροντίας της κωμοπόλεως ημών κείμενον εν τη ενορία Μητροπόλεως εν τω ανωτέρω πατώματι του παλαιού Παρθεναγωγείου", αλλά και του Κωνσταντίνου Λούτζογλου, Γραμματέα της Εφοροδημογεροντίας και εκπληρούντος χρέη συμβολαιογράφου, στην από 22.11.1920 διαθήκη της Πολυξένης Δ. Συγηνού (σελ. 290) "προσελθούσα εις το γραφείον της Εφοροδημογεροντίας της καθ' ημάς κοινότητος κείμενον εν τω ανωτάτω ορόφω του Παρθεναγωγείου εν τη συνοικία Μητροπόλεως ". Τέλος, λίγους μήνες αργότερα, το Γραφείο μετεγκαταστάθηκε στο ισόγειο του κτιρίου των Νέων Εκπαιδευτηρίων, όπως καταγράφεται από τον Μιχαήλ Κ. Τσερέκλα, Γραμματέα της Εφοροδημογεροντίας και εκπληρούντος χρέη συμβολαιογράφου, στην από 7.4.1921 διαθήκη του Σταύρου Κουτζά του Σταύρου (σελ. 299) "εν τω γραφείω της Εφοροδημογεροντίας κειμένω εν τω ισογείω ορόφω των νέων Εκπαιδευτηρίων". Υπενθυμίζεται ότι, το βασικό κτίριο των νέων Εκπαιδευτηρίων είχε κατασκευασθεί σε ένα επίπεδο πάνω από το δρόμο Eski Pazar Cad και στην πρόσοψη του χώρου είχαν κατασκευασθεί καταστήματα, δεδομένου ότι ο δρόμος αυτός ήταν εμπορικός, την εποχή εκείνη, όπως λέει και το σημερινό του όνομα (σ.σ. Eski Pazar = Παλιό Παζάρι).

Καθήκοντα και χρέη συμβολαιογράφου εκτελούσε ο Γραμματέας της Εφοροδημογεροντίας, είτε εθιμικά, είτε με αποφάσεις της Εφοροδημογεροντίας είτε με βάση τον Κανονισμό λειτουργίας της Κοινότητος που συντάχθηκε με πρωτοβουλία του Χρυσόστομου, Μητροπολίτη Δράμας τότε, και εγκρίθηκε τον Ιανουάριο 1908. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι, πριν από την έγκριση του Κανονισμού, στον Κώδικα Πρακτικών 427 (πρακτικό της 17.7.1907, σελ. 29),  καταγράφεται η Γεν. Συνέλευση, υπό την προεδρία του Μητροπολίτη Χρυσόστομου, με θέμα τη λήξη της θητείας των Κωστάκη Θωμίδη και Φιλ. Κάρατζη και την εκλογή των Κων. Κονδυλένιου, ιατρού, Σωκρ. Καλεμκερή, Ιωακείμ Παπαδόπουλου, Νικ. Παπαδόπουλου, οι οποίοι με τους Ζαφ. Κελέκη και Αναστ. Καλπάκη αποτέλεσαν τη νέα Εφοροδημογεροντία. Στη σελ. 32 του Κώδικα Πρακτικών έχει καταχωρηθεί η συνεδρίαση της Εφοροδημογεροντίας, στην οποία κατανεμήθηκαν οι αρμοδιότητες μεταξύ των μελών (Ταμίας ο Αναστ. Καλπάκης, μετά την αποχώρηση του Ζαφ. Κελέκη, Γεν. Γραμματέας ο Κων. Κονδυλένιος, με αρμοδιότητες στα Πρακτικά και τις Διαθήκες, Ειδ. Γραμματέας ο Νικ. Παπαδόπουλος, με αρμοδιότητα στα Προικοσύμφωνα, ο Σωκρ. Καλεμκερής στα αντίγραφα προικοσυμφώνων και διαθηκών και οι Ζαφ. Κελέκης και Ιωακείμ Παπαδόπουλος αρμόδιοι για την εξωτερική εργασία. Σε περιπτώσεις κωλύματος του Γραμματέα, στα θέματα σύνταξης διαθηκών, τον αντικαθιστούσε ο αναπληρωτής του ή άλλο μέλος της Εφοροδημογεροντίας.

Η διαδικασία καταγραφής της βούλησης του διαθέτη ήταν αυστηρή και ακολουθούσε συγκεκριμένο τυπικό. Σε κάθε διαθήκη ο Γραμματέας περιέγραφε, με το δικό του τρόπο και γραφικό χαρακτήρα, τα διαδικαστικά, αλλά ο σκελετός της ήταν βασικά ο ίδιος σε γενικές γραμμές. Δηλαδή, κατέγραφε 1) τα στοιχεία του διαθέτη (ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο ή όνομα συζύγου κλπ), 2) την ημερομηνία, τη μέρα, και, πολλές φορές, την τουρκική ώρα (στην από 7.3.1920 διαθήκη της Δόμνας Ανέστη Παυλόγλου, σελ. 268, αλλά και σε μερικές από τις τελευταίες, όπως πχ στην από 3.1.1921 διαθήκη του Αθανασίου Δ. Χ''Θάνου, σελ. 294, καταγράφεται ευρωπαϊκή ώρα), 3) την ενορία της κατοικίας του διαθέτη, 4) τον τόπο σύνταξης της διαθήκης (Γραφεία Εφροροδημογεροντίας ή οικία του διαθέτη ή οικία του φιλοξενούντος αυτόν, με την ενορία της), 5) το ονοματεπώνυμο των παριστάμενων (τα μέλη της Εφοροδημογεροντίας και τους μάρτυρες), 6) τη διαπίστωση ότι ουδείς των παρισταμένων εξαιρείτο από το νόμο, 7) την κατάσταση της υγείας του διαθέτη, δηλαδή ότι έχει «σώας τας φρένας και υγιά τον νουν» (σε μερικές περιπτώσεις διαθετών σε κλινήρη κατάσταση, έχουν επισυναφθεί ιατρικές βεβαιώσεις της κατάστασης της υγείας του, από έναν ή και δύο γιατρούς), και 8 ) το σκοπό της πρόσκλησης αυτής, που ήταν η σύνταξη της διαθήκης. Στη συνέχεια ο Γραμματέας, επισημαίνοντας ότι οι παριστάμενοι δεν είχαν συγγενική σχέση με το διαθέτη, και, αφού είχε αποβάλει από το χώρο κάθε άλλο άτομο, περιέγραφε τη βούλησή του για τη διάθεση της ακίνητης και μερικές φορές της κινητής περιουσίας του. Ο διαθέτης όριζε στους κληρονόμους του, περιέγραφε τα κληροδοτούμενα ην ακίνητα και κινητά και τι κληροδοτεί σε κάθε κληρονόμο. Στο τέλος, ο Γραμματέας διάβαζε τη διαθήκη «ευκρινώς και μεγαλοφώνως εις επήκοον πάντων». Η διαθήκη υπογραφόταν 1) από το διαθέτη ή άλλο εξουσιοδοτημένο πρόσωπο, στην περίπτωση που αυτός ήταν αγράμματος, 2) τα μέλη της Εφοροδημογεροντίας και 3) τους μάρτυρες, σε όσες περιπτώσεις παρίσταντο. Στο διάστημα των 19,5 ετών που καλύπτει ο Κώδικας Διαθηκών, παρατηρούνται μικρές αλλαγές στο ακολουθούμενο τυπικό, που οφείλεται, κυρίως, στη μόρφωση, το χαρακτήρα και την προσωπικότητα του εκάστοτε Γραμματέα.

Οι περισσότερες διαθήκες συντάσσονταν στο Γραφείο της Εφοροδημογεροντίας, και, όταν ο διαθέτης ήταν υπερήλικας ή κλινήρης, ειδοποιούσε με κάποιο συγγενικό ή φιλικό του πρόσωπο το Γραμματέα και τους μάρτυρες και αυτοί με τα μέλη της Εφοροδημογεροντίας μετέβαιναν στο σπίτι που αυτός βρισκόταν, είτε στο δικό του είτε σε αυτό που φιλοξενούνταν. Στις λίγες (3) περιπτώσεις που η κατάσταση της υγείας του διαθέτη ήταν βεβαρημένη απαιτούνταν ιατρική βεβαίωση (βεβαίωση 20.9.1905 Κ. Κονδυλένιου για την Θεοχάρη χήρα Δημητρίου Καβούνη, σελ. 58, βεβαίωση 12.11.1913 Τζιβάνη Καλεμκερή και Κ. Κονδυλένιου για τον Διογένη Χ. Γρηγόρογλου, σελ. 222, και βεβαίωση 19.4.1915 Ιωάννη Κ. Καλεμκερή για τη Ζωή χήρα Κοσμά Πιστικού, σελ. 233). Στις περιπτώσεις σύνταξης της διαθήκης εκτός του Γραφείου της Εφοροδημογεροντίας, ο Γραμματέας κατέγραφε το όνομα του ατόμου που τον ειδοποιούσε, εκ μέρους του διαθέτη, το όνομα του ιδιοκτήτη της οικίας, καθώς και τον όροφο και το δωμάτιο (σε σχέση με τα σημεία του ορίζοντα) που βρισκόταν ο διαθέτης, κλινήρης ή όχι. Μερικοί Γραμματείς συνήθιζαν να καταγράφουν χαρακτηριστικά προσωπικά τους στοιχεία στις διαθήκες όπως πχ 1) ο Ευγένιος Καλαφάτης  ότι ήταν Κυβερνητικός υπάλληλος και ηλικίας 45 ετών σε διαθήκες του 1911, 2) ο Μιχαήλ Κ. Τσερέκλας ότι ήταν διδάσκαλος στα Ευγενίδεια Εκπαιδευτήρια (σελ. 240), στην περίοδο της εξορίας των Τριγλιανών στην Προύσα, και διευθυντής του Αρρεναγωγείου (σελ. 265) στις διαθήκες μετά τον Οκτώβριο 1919. Παρόντα ήταν αφενός τα μέλη της Εφοροδημογεροντίας που δεν είχαν συγγενική σχέση με το διαθέτη αφετέρου οι μάρτυρες που είχε προσκαλέσει ο διαθέτης στην περίπτωση που επιθυμούσε την παρουσία τους.Οι περισσότεροι διαθέτες ήταν αγράμματοι και υπέγραφαν με σταυρό επικυρωμένο από ένα μέλος της Εφοροδημογεροντίας ή μάρτυρα.

Οι διαθήκες που περιλαμβάνονται στον αντίστοιχο Κώδικα (426), στο διάστημα των 19,5 ετών, από 3.1.1903 έως 24.7.1922, είναι 168, από τις οποίες ακυρώθηκαν οι 17 είτε οριστικά είτε αντικαταστάθηκαν με νεώτερες. Οι 82 αφορούν σε άνδρες και οι 84 σε γυναίκες διαθέτες, ενώ 2 σε ανδρόγυνα. Σημειώνεται ότι 8 διαθήκες, εκ των 168, συντάχθηκαν στην Προύσα, κατά την περίοδο της εξορίας των Χριστιανών Τριγλιανών, από τις οποίες  οι 2 αφορούν σε άνδρες και οι 6 σε γυναίκες. Ο αριθμός των διαθηκών θεωρείται μικρός σε σχέση με τον πληθυσμό των Χριστιανών Τριγλιανών. Αυτό σημαίνει ότι συνέτασσαν διαθήκη μόνον όσοι είχαν κάποιο λόγο να διαθέσουν σε συγκεκριμένους κληρονόμους τους ή σε κάποιους απ' αυτούς, αποκλείοντας άλλους, την ακίνητη, κυρίως, αλλά και την κινητή σε μερικές περιπτώσεις. Οι λόγοι αυτοί ήταν, βασικά, είτε ο σχετικά μεγάλος αριθμός τέκνων, σε συνάρτηση με τον σημαντικό αριθμό ακινήτων, είτε η διάθεση ακινήτων σε συγκεκριμένα τέκνα, λαμβάνοντας υπόψη ότι κάποια είχαν προικοδοτηθεί στο παρελθόν, είτε οι άτεκνοι και άγαμοι διαθέτες είχαν τη βούληση να διαθέσουν την περιουσία τους σε άτομα που θα τους γηροκομήσουν και όχι στους εκ του νόμου κληρονόμους, είτε για άλλους λόγους. Έτσι μικρός αριθμός Τριγλιανών επέλεγε τη διαθήκη ως μέσο για τη διάθεση της περιουσίας του.

Το 1903 συντάχθηκαν 10 διαθήκες εκ των οποίων ακυρώθηκε μια την 24.3.1907 (σελ. 3), και ένα Υιοθετήριο (σελ. 5),
το 1904 συντάχθηκαν 11, και ακυρώθηκε μια (σελ. 23) και άλλη μια (σελ. 26) του προηγούμενου Κώδικα (3.5.1900) που δεν έχει διασωθεί,
το 1905 συντάχθηκαν 9, εκ των οποίων η μια ανυπόγραφη,
το 1906 εννέα (9), εκ των οποίων 2 ανυπόγραφες (σελ. 69, 77) και μια (σελ. 75) ακυρώθηκε με νέα που συντάχθηκε την 7.7.1910 (σελ. 153),
το 1907 δεκατρείς (13), εκ των οποίων ακυρώθηκαν δύο (σελ. 100, 106),
το 1908 οκτώ (8 ),
το 1909 δεκατρείς (13), εκ των οποίων μια μη ολοκληρωμένη, και ένα Υιοθετήριο (σελ. 135),
το 1910 δώδεκα (12), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 46),
το 1911 δεκαέξι (16), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 174), μια ανυπόγραφη (σελ. 175) και ένα Διανεμητήριο (σελ. 179),
το 1912 εννέα (9), εκ των οποίων μια ανυπόγραφη (σελ. 192), μια ακυρώθηκε (σελ. 201), μετά τη σύνταξη νέας (22.9.1913), και ένα Υιοθετήριο (σελ. 205),
το 1913 εννέα (9), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 224), μια Εκτέλεση διαθήκης (σελ. 216) και ένα Υιοθετήριο (σελ. 221),
το 1914 τρεις (3),
το 1915 μια (1), με την οποία ακυρώθηκε παλαιότερη (2.7.1893) και συντάχθηκε νέα,
Κατά τη διάρκεια της εξορίας των Τριγλιανών συντάχθηκαν, στην Προύσα, το 1916 τέσσερις (4), εκ των οποίων μια άκυρη (σελ. 239), το 1917 μια (1) που επικυρώθηκε από την Εφοροδημογεροντία την 25.9.1919, το 1918 έξι (6), εκ των οποίων 2 ανυπόγραφες,
το 1919 δέκα (10), εκ των οποίων μια άκυρη, ένα Προικοσύμφωνο (σελ. 252), ένα Δωρητήριο (σελ. 258) και ένα Υιοθετήριο (σελ. 262),
το 1920 δεκατέσσερις (14), εκ των οποίων μια ανυπόγραφη (σελ. 275), και μια άκυρη (σελ. 290),
το 1921 δεκατρείς (13), εκ των οποίων δύο άκυρες (σελ. 298, 299), και
το 1922 πέντε (5).

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω, στον Κώδικα Προικοσυμφώνων της περιόδου 1877-1898 (424), έχουν καταχωρηθεί 7 διαθήκες καθώς και ένα διανεμητήριο (23.1.1895, σ. 229) της κτηματικής περιουσίας του Αριστερή Μπαρμπή, ο οποίος είχε αποβιώσει πριν από 12 χρόνια. Οι 7 διαθήκες αφορούν σε 3 άνδρες και 4 γυναίκες και σ' αυτές περιλαμβάνεται η διαθήκη του Αναστασίου Τυμπανά, ο οποίος φέρεται ως ο κτηματίας με το μεγαλύτερο αριθμό κτημάτων, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία των διαθηκών και διανεμητηρίων.

Τα περιουσιακά στοιχεία που κληροδοτούνται στις διαθήκες είναι, κυρίως, ακίνητα, στα οποία περιλαμβάνεται, συνήθως, οικία ή τμήματά της, και, από τα κτήματα, ο μεγαλύτερος αριθμός είναι ελαιοκτήματα και ακολουθούν τα αμπέλια, οι μουριές, οι μπαχτσέδες και τα χωράφια, τα οποία, συνήθως, ήταν καλλιεργούμενες εκτάσεις που παρέμειναν χέρσες για κάποιο διάστημα. Σε μερικές περιπτώσεις γίνεται διαχωρισμός των επίπλων και των σκευών που περιλαμβάνονται σε μια οικία και σε άλλο κληρονόμο διατίθενται τα έπιπλα και σε άλλον τα σκεύη. Σε λίγες, επίσης, περιπτώσεις αναφέρονται μαγαζιά και οικόπεδα σε ενορίες της Τρίγλιας και άλλου είδους βιοτεχνικές εγκαταστάσεις (ελαιοτριβεία, αλευρόμυλοι κλπ). Επίσης, σε λίγες περιπτώσεις αναφέρονται χρηματικά ποσά που κληροδοτούνται σε κληρονόμους. Τέλος, μερικοί διαθέτες περιλάμβαναν και τις Σχολές ή/και την Κοινότητα στους κληρονόμους τους, συνήθως, με τη διάθεση ενός κτήματος και σε μια περίπτωση ομολόγων (χρεωστικών εγγράφων).

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που προκύπτει από τη μελέτη των διαθηκών, αλλά και άλλων δικαιοπρακτικών εγγράφων, όπως υποσχετήρια, δωρητήρια, συμφωνητικά κλπ, είναι η έντονη βούληση των ηλικιωμένων Χριστιανών Τριγλιανών να εξασφαλίσουν τη φροντίδα της τελευταίας περιόδου της ζωής τους, αλλά και τα της κηδείας και των μνημοσύνων, μετά το θάνατό τους, διαθέτοντας ή/και παρέχοντας ακίνητα (συνήθως οικία) στους κληρονόμους και, γενικά, στους συμβαλλόμενους, με τα έγγραφα αυτά. Είναι χαρακτηριστική η σχετική διατύπωση του διαθέτη «να με γηροκομήσουν και περιποιηθούν δεόντως μέχρι του θανάτου μου, πληρώσουν τα τυχόν παρουσιασθησόμενα χρέη μου και εκτελέσωσι  τα της κηδείας μου και τα λοιπά χριστιανικά χρέη».

Μία διαθήκη με σημαντική ιδιαιτερότητα είναι αυτή της Μαρίας Δημητρίου Πεχλέ ή Διδύμου (7.10.1921, Κωδ. 426, σ. 304),  την οποία παραθέτω με την ορθογραφία της, δεδομένου ότι αφενός δεν περιγράφεται η περιουσία της αφετέρου είναι η μοναδική διαθήκη που ορίζει προστάτη της κληρονόμου κόρης της και διαχειριστή της περιουσίας της και μάλιστα τον Χρυσόστομο, Μητροπολίτη Σμύρνης τότε, τον οποίο ονομάζει ανιψιό της: "Κληρονόμον της περιουσίας μου αφίνω την θυγατέραν μου Ελένην Δημητρίου Παχλέ, κηδεμόναν δε και προστάτην της θυγατρός μου, μετά θάνατόν μου, διορίζω τον Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην κ. Χρυσόστομον, ανιψιόν μου, και εφ' όσον ούτος είνε εν ζωή θα προστατεύη την κόρη μου και θα διαχειρίζεται την περιουσίαν μου, μετά δε τον θάνατον της θυγατρός μου και κληρονόμου μου, κληρονόμον ορίζω τον Σεβ. Μητροπολίτην ανεψιόν μου Χρυσόστομον, μετά δε τον θάνατον αυτού, εάν μάλιστα συμβή πριν τον θάνατον της θυγατρός μου ορίζω όπως έρχονται εις κληρονομίαν της θυγατρός μου, οι εκ του νόμου κληρονόμου της συγγενικής μου γραμής, ήτοι τα τέκνα του αδελφού μου Νικολάου και της αδελφής μου Καλιόπης, κατ' ίσην μοίραν".

Άλλη μια διαφορετική διαθήκη είναι αυτή του Χρήστου Βαμβακά του Σταυράκη (Κωδ 426, 3.1.1909, σ. 118, αρ. πράξης 58), κατοίκου ενορίας Αγ. Γεωργίου Κάτω, στην οποία, αμέσως μετά το όνομα του διαθέτη, αναγράφεται από τον Γραμματέα "«και φύλαξον ημάς από τα πονηρά βέλη του πονηρού τα καθ' ημίν δολίως κινούμενα» κατ' αίτησιν του διαθέτου". Η διαθήκη αυτή περιέχει και άλλη μια ιδιαιτερότητα, που φαίνεται ότι χαρακτηρίζει το διαθέτη, ο οποίος ορίζει μεν ως κληρονόμους τη σύζυγό του Ζωγραφιά κα τα τέκνα του Αθανάσιο, Αναστάσιο και Ευγενία, αλλά στα κληρονομούμενα περιλαμβάνονται πολλά ομόλογα, δηλαδή έγγραφες ομολογίες συγχωριανών και κατοίκων άλλων γειτονικών χωριών στους οποίους είχε δανείσει χρήματα. Συγκεκριμένα, αφήνει 1) στη σύζυγό του, εκτός των άλλων, α) ομόλογο 57 ΛΤ χρωστούμενων από τον Αθανάσιο Αποστόλου, και β) ομόλογο 4,80 ΛΤ χρωστούμενων από τον Αντώνιο Μαστρανέστη, 2) στο γιο του Αθανάσιο 6 ΛΤ και 100 γρ. χρωστούμενων από τον Απόστολο Δ. Παλληκαρά με ομόλογο (σ.σ. ο Απόστολος είχε παντρευτεί την 7.11.1897 την Ειρήνη Χριστοφόρου Μουμτζή), 3) στο γιο του Αναστάσιο α) όλες τις αλατισμένες ελιές αξίας 30 ΛΤ και β) κουκούλια ξηρά αξίας 20 ΛΤ, 4) στην κόρη του Ευγενία α) ομόλογο 3,70 ΛΤ χρωστούμενων από τον Πάντζο Σουκαζή από το Γιαλιτσιφλίκι, β) 7 ΛΤ τις οποίες οφείλει ο γαμπρός του Γεώργιος Κ. Πιστικός, 5) στη Σχολή δύο ομόλογα το μεν επ' ονόματι Χρυσόστομου Β. Μαργαρίτη 6,30 ΛΤ, το δε επ' ονόματι Ευστρατίου Μαυρουδή εξ Απολλωνιάδος 2,35 ΛΤ. Αυτή είναι η μοναδική διαθήκη στην οποία τα κληροδοτούμενα δεν είναι ακίνητα, εκτός της οικίας του διαθέτη, αλλά ομόλογα για χρήματα που είχε δανείσει σε τρίτους και δεν είχε εισπράξει πριν από τη σύνταξη της διαθήκης. Φαίνεται ότι αυτή ήταν η κύρια απασχόλησή του.

Στον Κώδικα Διαθηκών έχουν καταγραφεί, επίσης,1) πέντε Υιοθετήρια (σελ. 5, 135, 205 221, 262), ένα Διανεμητήριο (σελ. 179), 2) μια εκτέλεση διαθήκης (σελ. 216) και 3) ένα Δωρητήριο (σελ. 258), το οποίο περιγράφεται στην επόμενη παράγραφο. Μέχρι την 9.10.1916 οι διαθήκες ήταν ενάριθμες, αλλά στη συνέχεια η αρίθμηση σταμάτησε , ίσως επειδή κατά τη διάρκεια της εξορίας των Τριγλιανών στην Προύσα (Ιούλιος 1915-Δεκέμβριος 1918) δεν είχε εκλεγεί Εφοροδημογεροντία, αν και είχαν καταγραφεί μερικές διαθήκες εκεί.

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για το δωρητήριο της 13/26 Μαρτίου 1919 (σελ. 258) του Σουλεϊμάν ογλού Σακίρ Εφέντη, εκ Θεσσαλονίκης, ο οποίος δήλωσε ενώπιον της Εφοροδημογεροντίας ότι "διαμένει επί τέσσερα συνεχή έτη ενταύθα και έχει υποχρεώσεις απέναντι της κοινότητος βασικώς, δωρείται αυτή το εις θέσιν Πλατανιές ευρισκόμενον κτήμα του το παρά του Αλή Ούμπαση Οσμάν Αγά αγορασθέν και συνορεύον αφ' ενός μετά του κ. Ανδρέου Καλαφάτη αφ' ετέρου με το του κ. Σαϊτά Σακαλόγλου κάτωθεν με το του κ. Χατζή Βέη Χατζή Χαλήλ Εφέντη και συγκείμενον εξ εργατών οκτώ".  Επισημαίνεται ότι 1) αυτό είναι το μοναδικό δωρητήριο και, γενικά, μια πράξη μωαμεθανού πολίτη που έχει καταγραφεί στον Κώδικα της Εφοροδημογεροντίας της Τρίγλιας, 2) ο δωρητής έφυγε από τη Θεσσαλονίκη και εγκαταστάθηκε στην Τρίγλια το 1915, δηλαδή σε περίοδο σημαντικών εξελίξεων στη Θεσσαλονίκη στην περίοδο του Α' Παγκοσμίου πολέμου (Ιούλιος 1914-Νοέμβριος 1918), 3) τον Ιούλιο 1915 οι Τριγλιανοί Χριστιανοί εξορίστηκαν στην Προύσα και 4) ο ίδιος δώρισε στην Κοινότητα ένα ακίνητο μετά την ήττα της Τουρκίας στον πόλεμο.

Σημειώνεται ότι τα δικαιοπρακτικά έγγραφα που αφορούσαν σε μεταβιβάσεις ακινήτων με διαθήκες, δωρητήρια, και υποσχετήρια φαίνεται ότι δεν ήταν υποχρεωτικό να καταγραφούν και στον αρμόδιο κυβερνητικό υπάλληλο που τηρούσε το αντίστοιχο μητρώο τίτλων ιδιοκτησίας. Αντίθετα, στα πωλητήρια, που έχουν καταγραφεί στον Κώδικα Πρακτικών (427), αναφέρεται η υποχρέωση του πωλητή να παραδώσει τον τίτλο ιδιοκτησίας (σ.σ. tapu) στον αρμόδιο Κυβερνητικό υπάλληλο (σ.σ. Κτηματολογίου) με διατύπωση του τύπου «επιφυλασσόμενος να δώσω την ομολογίαν μου (αγίζ ικραρ) ενώπιον του Αραζή Μεμουρή" ή «υποσχόμεθα ότι εν πρώτη ευκαιρία δώσωμεν το Αγίζ ικράρ ενώπιον του Ταπού μεμουρού». (σ.σ. σχετικό λεξιλόγιο: aiz ikrar = ομολογία,  arazi memuri = υπεύθυνος γης, tapu = τίτλος ιδιοκτησίας, tapu memuru = υπεύθυνος κτηματολογίου)». Επίσης ότι, στη συντριπτική πλειοψηφία των διαθηκών, δωρητηρίων, υποσχετηρίων κλπ δεν αναγράφεται η αξία του μεταβιβαζόμενου ακινήτου, ενώ, αντίθετα, σε όλα τα πωλητήρια αναγράφεται η αξία του. Τέλος, σ' αυτά τα δικαιοπρακτικά έγγραφα δεν αναφέρεται κάποιο ποσό που έπρεπε να καταβληθεί για τη σύνταξή τους, αλλά γνωρίζουμε ότι ο Γραμματέας και το αρμόδιο μέλος της Εφοροδημογεροντίας για τα προικοσύμφωνα και τις διαθήκες εισέπρατταν ένα τέλος για την αντιγραφή τους στον Κώδικα.

Σε επόμενο άρθρο θα αναφερθούν τα στοιχεία που προκύπτουν, από τις διαθήκες, τα διανεμητήρια και τα πωλητήρια, για τα τοπωνύμια των περιοχών γύρω από την Τρίγλια, στα οποία βρισκόντουσαν τα κτήματα των Τριγλιανών, το είδος της καλλιέργειας σε κάθε τοπωνύμιο, ο τρόπος περιγραφής των εμβαδών τους και η σύγκρισή τους με τις σημερινές μονάδες, οι Τριγλιανοί με τα περισσότερα κτήματα κλπ.