Αποστολέας Θέμα: ΚΜΣ-ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙ ΒΙΘΥΝΙΑΣ  (Αναγνώστηκε 85 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Moderator
  • ***
  • Δώστε Συγχαρητήρια
  • -Δώστε: 12
  • -Λαμβάνω: 64
  • Μηνύματα: 180
  • Τόπος: Φιλοθέη
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 65
  • Φύλο: Άντρας
ΚΜΣ-ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΜΙΧΑΛΙΤΣΙ ΒΙΘΥΝΙΑΣ
« στις: 12 Αύγουστος 2021, 08:54:56 πμ »
ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Συνεχίζετ αι η παρουσίασ η της Προφορική ς Παράδοσης από το αρχείο του ΚΜΣ, με τον οικισμό ΜΙΧΑΛΙΤΣΙ, που είναι νοτιοδυτι κά από την Τρίγλια (σημερινή ονομασία Karacabey), και αποτελούσ ε και συνεχίζει να αποτελεί σημαντικό κόμβο-πόλη της ευρύτερης περιοχής. Είναι χαρακτηρι στικό ότι ο κεντρικός δρόμος που ξεκινάει από την Τρίγλια, με νοτιοδυτι κή κατεύθυνσ η, ονομάζετα ι Karacabey Caddesi. Το υλικό συλλέχθηκ ε από δύο πληροφορη τές, αλλά το κείμενο που περιλαμβά νεται στο Αρχείο Προφορική ς Παράδοσης προέρχοντ αι από τον Ιωάννη Σεϊτανίδη, ο οποίος γεννήθηκε στο Μιχαλίτσι . Τα δελτία του δεύτερου πληροφορη τή Ι. Μπίσκο, ο οποίος δεν γεννήθηκε στο Μιχαλίτσι, αλλά στην Καστοριά, υπηρέτησε στον ελληνικό στρατό, στην περίοδο του 1922, και γνώρισε πόλεις και χωριά της Βιθυνίας, έχουν καταχωρηθ εί, μάλλον, στην ενότητα "Έξοδος" του ΚΜΣ και όχι στο Αρχείο Προφορική ς Παράδοσης . Οι πληροφορί ες του Ιωάννη Σεϊτανίδη έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρο ν, αφού αυτός έβγαλε το ημιγυμνάσ ιο στην ιδιαίτερη πατρίδα του, συνέχισε στο Γαλλικό Κολλέγιο στην Προύσα, ολοκλήρωσ ε τις σπουδές του σε Γαλλικό σχολείο στην Κωνσταντι νούπολη και επέστρεψε στο Μιχαλίτσι, για να ασχοληθεί με τις επιχειρήσ εις του πατέρα του που ήταν δικηγόρος και μεγαλοτσι φλικάς.

Χάρτης Ι. Κοκκινίδη σε μεγέθυνση-Δυτικό Τμήμα

ΜΙΧΑΛΙΤΣΙ

ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΙΚΙΣΜΟ

Η συλλογή έγινε από το συνεργάτη του ΚΜΣ Μπάμπη Νικηφορίδ η τον Ιούνιο 1963 στην Καστοριά.

Το υλικό προέρχετα ι από 2 πληροφορη τές.

Ο Ιωάννης Μπίσκος γεννήθηκε στην Καστοριά το 1895 και ο πατέρας του ήταν από την Κορυτσά.

Σχολείο πήγε ως την 4η δημοτικού και κατόπι ασχολήθηκ ε με τη γουναρική, τουλάχιστ ον μέχρι το 1963, οπότε συναντήθη κε με το συνεργάτη του ΚΜΣ.

Ήταν κληρωτός το 1915, αλλά το 1922 επιστρατε ύτηκε η κλάση του και πάλι για να συμπληρώσ ει τα κενά του στρατού που δημιουργή θηκαν στη Μικρασία, μετά την υποχώρηση του Αϊντίν. Έτσι έλαβε μέρος λίγο διάστημα στην εκστρατεί α και πιο πολύ για να γνωρίσει την υποχώρηση .
Είναι παντρεμέν ος με Καστοριαν ή, και έχει 3 παιδιά.

Ο Ι. Μπίσκος αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση πληροφορη τή, γιατί δεν είναι Μικρασιάτ ης. Γνώρισε επ’ ευκαιρία τη Μικρασία όταν ήταν επιστρατε υμένος το 1922, και είναι σε θέση να δώσει μόνο πληροφορί ες  για τις τελευταίε ς ώρες ορισμένων πολισμάτω ν που γνώρισε κατά την υποχώρηση . Χρησιμοπο ιήθηκε για να περιγράψε ι τις τελευταίε ς ώρες του Μιχαλιτσι ού.

Ο Ιωάννης Σεϊτανίδη ς είναι τώρα 61 ετών, γεννήθηκε στο Μιχαλίτσι (σ.σ. δηλαδή γεννήθηκε το 1902). Είχε άλλα δύο αδέλφια, αγόρια και μιαν αδελφή.

Ο πατέρας του είχε γεννηθεί επίσης στο Μιχαλίτσι, αλλά οι γονείς του πατέρα του ήταν από τη Φιλιππούπ ολη της Βουλγαρία ς-Έλληνες της Βουλγαρία ς.

Είναι εγγράμματ ος. Έβγαλε κατά πρώτο το ημιγυμνάσ ιο της ιδιαίτερη ς πατρίδας του και κατόπι φοίτησε στο Γαλλικό Κολλέγιο στην Προύσα και σε γαλλικό σχολείο στην Πόλη.

Ο πατέρας του ήταν δικηγόρος, δεν εξασκούσε όμως το επάγγελμά του, με τα κτήματα ζούσε, ήταν μεγαλοτσι φλικάς. Κι ο πληροφορη τής εκτός απ’ τις σπουδές του δεν ασχολήθηκ ε με τίποτε ιδιαίτερο, επιστατού σε στα οικογενει ακά τους κτήματα, πιο πολύ όμως έκανε ζωή γλεντζέ.

Μετά την καταστροφ ή εγκαταστά θηκε κατά πρώτο στη Θεσσαλονί κη και το 1927 ήρθε στην Καστοριά όπου εγκαταστά θηκε σαν αγροκτημα τίας.

Στην Καστοριά παντρεύτη κε, η γυναίκα του είναι Καστοριαν ή και έχει 2 παιδιά.

Ο Ι. Σεϊτανίδη ς είναι πολύ καλός πληροφορη τής, με καλό μνημονικό και οξύτατη κρίση. Και παρ’ όλο που έφυγε σχετικά νέος από την πατρίδα του, η εμπειρία του είναι πλούσια σε στοιχεία που μπορούν να παράσχουν ακριβή εικόνα της ζωής και της μορφής του Ελληνισμο ύ του Μιχαλιτσι ού.


ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ
ΘΕΜΑΤΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Σ ΚΑΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙ ΑΣ
ΚΕΦΆΛΑΙΟ Α’ 1. Όνομα
      2. Δελτίο της Χαρτογραφ ικής Υπηρ. του ΚΜΣ (Γεωγρ.Τοπ οθέτηση)
      3. Ένταξη του Οικισμού
      4. Τουρκική Διοίκηση
      5. Εκκλησιασ τική Εξάρτηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ    Β’ Κάτοικοι
      Γ’ Γλώσσα
      Δ’ Δελτία με ποικίλο περιεχόμε νο
      Ε’ Γεωγραφικ ά Στοιχεία
      ΣΤ’ Λαξευτές Σπηλιές
      Ζ’ Τοπωνύμια
      Η’ Εσωτερική μορφή του χωριού
      Θ’ Κοντινοί και μακρινοί Οικισμοί
      Ι’ Σχέσεις και Συναλλαγέ ς του Οικισμού

Κεφάλαιο Α’ ΟΝΟΜΑ (σ. 5)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Μιχαλίτσι ήταν ελληνικά τ’ όνομα της πόλης. Στην τουρκική Μίχαλιτς (Mihalic-Karacabey). Άμα σε ρωτούσε ένας Έλληνας «από που είσαι» θάλεγες: απ’ το Μιχαλίτσι ή Μιχαλιτσα νός. Κι άμα σε ρωτούσε Τούρκος, θάλεγες:Μιχαλιτσλ ί ή Μιχαλίτς Καζασιντά ν [Mihalic Kazasinda n= απ’ τον Καζά (=καϊμακαμλίκι) του Μιχαλίτς].

Άλλο όνομα δεν υπήρχε, και στο κράτος έτσι το γράφαν και στα ταπιά (κτηματολό γιο) και στο ταχυδρομε ίο Μιχαλίτς καζασί.

Στα εκκλησιασ τικά βιβλία το γράφαν με το επίσημο όνομα στην καθαρεύου σα: Μιχαλίτσι ον, αλλά ό κόσμος έλεγε Μιχαλίτσι .

Από που προέρχετα ι αυτό τ’ όνομα δεν έχω ακουστά, ούτε ρώτησα καμιά φορά. Πάντως το Μιχαλίτσι ήταν αρχαία πόλη- ποιος ξέρει γιατί το είπαν έτσι!

Τώρα μετονομάσ τηκε σε Καρατζάμπ εη. Αυτό ο Καρατζά μπέης ήταν απ’ το Λοπάδι κι όταν κατελήφθη η Πόλη το 1453, ο πρώτος που μπήκε μέσα ήταν αυτός. Και προς τιμήν του οι Νεότουρκο ι μετονόμασ αν το Μιχαλίτσι σε Καρατζάμπ εη.

ΔΕΛΤΙΟ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦ ΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΚΜΣ (15/9/1971) (σ. 7)
Χαρτογράφ οι: Στρατής Σταμπούλο γλου
      Σταύρος Οικονόμου
Συνεργάτη ς:   Ερμ. Ανδρεάδης

ΜΙΧΑΛΙΤΣΙ

Κωμόπολη σε κάμπο και σε πλαγιές πολύ χαμηλών λόφων, πάνω από το δρόμο Πανόρμου-Προύσης.
Υψόμετρο περί τα 30-50μ. (καμπύλες Γερμαν.)
60 χλμ Δ της Προύσας (Βαλιλίκι)
71 χλμ ΝΔ της Κίου (Μητρόπολη)
117 χλμ ΝΔ της Νίκαιας
20 χλμ Β-ΒΔ της Κερμαστής
36 χλμ ΝΑ της Πανόρμου
27 χλμ Δ-ΒΔ της Απολλωνιά δος
Το όνομα στους χάρτες
KARACABEY   τούρκικος 1951
MIHALIC   γερμαν. 1941
MICHALIDJ (MILETOPOL IS)   Κίπερτ

ΕΝΤΑΞΗ ΣΤΙΣ ΟΙΚΕΙΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ
(Μπ. Νικηφορίδ ης, 26/6/63)

Η πόλη Μιχαλίτσι εντάσσετα ι στις περισσότε ρες ενότητες:
Μικρασιατ ική Επαρχία: Βιθυνία
Περιφέρει α: Μιχαλιτσί ου

ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (σ. 9)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Η πόλη Μιχαλίτσι
Είχε
Μουδουρλί κι: --
Καϊμακαμλ ίκι: --
Μουτεσαρι φλίκι: --
Βαλελίκι: --

(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63) (σ. 10)

Κάθε μαχαλάς είχε και το Μουχτάρη του, οι ελληνικοί Έλληνες και οι τούρκικοι Τούρκους, στους τούρκικου ς μαχαλάδες υπάγονταν και οι Αρμένιοι. Μαχαλέ μικταρί (Mahale muhtari= συνοικιακ ός Μουχτάρης) λέγονταν στην τουρκική αυτοί οι κατώτεροι λειτουργο ί της διοίκησης . Το κυριότερο καθήκον τους ήταν να εισπράττο υν τους φόρους μαζί με τον ταχσιλντά ρη (tahsildar= φοροεισπρ άκτορας).

Είχαμε και Δημαρχία, ο Μπελεντιέ Ρεϊζής (Belediye= Δήμαρχος) ήταν πάντα Τούρκος γιατί έβγαινε μ’ εκλογές και το τουρκικό στοιχείο ήταν περισσότε ρο. Είχε όμως και συμβούλιο, το Μπελεντιέ μετζλισί (Belediye meclisi= δημοτικό συμβούλιο) όπως τόλεγαν, στο οποίο παρακάθον ταν κι ένας Έλληνας κι ένας Αρμένης, μαζί με τους Τούρκους.

Η Δημαρχία είχε πυροσβεστ ικό σώμα με δύο τουλούμπε ς (tulumba=αντλία) που τις κουβαλούσ αν στον ώμο. Τουλούμπα είχε και η δική μας η Κοινότης, μια, και μάλιστα αυτή ήταν πιο σύγχρονη, με ρόδες.

Η Δημαρχία είχε και κάρα για το μάζεμα των σκουπιδιώ ν, αυτή φρόντιζε για το φωτισμό των δρόμων-πλήρωνε τους πασβάντηδ ες, κάθε μαχαλάς είχε το δικό του πασβάντη. Και καθήκοντα αγορανομί ας εκτελούσε η Δημαρχία, ο Μπελεντιέ Τσαουσού (Belediye causu= Λοχίας της Δημαρχίας) γύριζε και παρατηρού σε.

Το Μιχαλίτσι ήτα Καϊμακαμλ ίκι πρώτης θέσεως και υπαγόταν κατευθεία ν στο Βιλαέτι της Προύσας-η Προύσα εκείνα τα χρόνια ήταν μεγάλο Βιλαέτι, μέχρι και το Τσανάκκαλ ε υπαγόταν εκεί.

Τα Καϊμακαμλ ίκια χωρίζοντα ν σε δύο κατηγορίε ς: Πρώτης θέσεως και δευτέρας θέσεως. Το δικό μας ήταν πρώτης, ήταν μεγάλο καϊμακαμλ ίκι, είχε 180 χωριά.

Στο Συμβούλιο του Καϊμακάμη, το ινταρέ μετζλισί (idare meclisi= Διοικητικ ό συμβούλιο), υπήρχε κι ένας Έλληνας κι ένας Αρμένης. Το συμβούλιο αυτό ήταν μόνο για διοικητικ ές υποθέσεις, δικαστήρι ο υπήρχε χώρια, πρωτοδικε ίο κανονικό, με εισαγγελέ α, με δικαστές. Στα Καϊμακαμλ ίκια δευτέρας θέσεως ο Καϊμακάμη ς ήταν και δικαστής.

Είχαμε και αστυνομία, όχι τζανταρμά δες (candarma= χωροφύλακ ες), πουλις (Polis= αστυνομία) λέγονταν. Σ’ ένα κτίριο μέσα στεγάζοντ αν όλα, στο Διοικητήρ ιο. Και γραφεία του Καϊμακάμη και ταμεία και αστυνομία .

Στην Προύσα πήγαιναν μόνο αν ήταν ιστινάφ μαχκεμεσί (Istinaf mahkemesi= Εφετείο).

Ήταν και στρατιωτι κό κέντρο το Μιχαλίτσι . Από μια μεγάλη περιοχή, που έφτανε ακόμα κι ίσαμε το Τσερκιγκέ της Προύσας, όλοι παρουσιάζ ονταν να καταταχτο ύν στο coube του Μιχαλιτσι ού.

ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ (σ. 14)
(Μπ. Νικηφορίδ ης, 26/6/63)

Η πόλη Μιχαλίτσι υπαγόταν στη Μητρόπολη Νικαίας
Τίτλος Μητροπολί τη: Ο Νικαίας υπέρτιμος και Έξαρχος πάσης Βιθυνίας
Έδρα Μητροπολί τη: Κίος
Αντιπρόσω πος του Δεσπότη μέσα στο χωριό: Ο Δεσπότ Βεκελί (Αρχιερατι κός Επίτροπος) με τον τίτλο Αρχιμανδρ ίτη.

(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63) (σ. 15)

Εκκλησιασ τικά υπαγόμαστ αν στη Μητρόπολη Νικαίας. Παλαιότερ α ήταν και το Μιχαλίτσι Μητρόπολη, γιατί θυμάμαι που λέγαμε εμείς τα παιδιά «Μητρόπολη αυλησί» (προσαρμογ ή στην τουρκ. Γραμματικ ή της ελληνικής έκφρασης: αυτή της Μητρόπολη ς).

Ο Δεσπότης ερχόταν το χρόνο μια φορά από την Κίο-η έδρα του ήταν στην Κίο. Στην εποχή μας ήταν ο Βασίλειος, ο μετέπειτα Πατριάρχη ς. Ερχόταν του Άϊ Δημητρίου, έφερνε μαζί και το διάκο του και το καβάσι (Kavas= κλητήρας). Είχε και Επίσκοπο που τον έστελνε των Τριών Ιεραρχών στη σχολική τελετή. Τότε ο κόσμος σεβόταν τους Δεσποτάδε ς, τους παπάδες, όταν βλέπαν κανένα σηκώνοντα ν όλοι. Κάθε γιορτή μικροί-μεγάλοι όλοι πήγαιναν στην εκκλησία.

Είχαμε και Αρχιερατι κό Επίτροπο στο Μιχαλίτσι, κληρικό, Δεσπότ Βεκελί τον λέγαμε. Στις συνεδριάσ εις που γίνονταν στο Ινταρέ μετζλισί ((Idare mecllisi= διοικητικ ό συμβούλιο του Καϊμακάμη) δυο φορές την εβδομάδα ήταν απαραίτητ ος κι ο Δεσπότ Βεκιλί.

Αυτός έβγαζε άδειες γάμου. Αν ήταν υπόθεση διαζυγίου παρέπεμπε στην Ιερά Μητρόπολη στη Νίκαια.

Παπάδες είχαμε τρεις: παπά-Χρήστος Αθανασιάδ ης στην Επάνω ενορία, είχε τον τίτλο Αρχιμανδρ ίτη κι αυτός ήταν ο Δεσπότ Βεκιλί. Παπά-Δημήτρης και παπά-Ιωάννης στην Κάτω ενορία. Ο παπά-Ιωάννης έδινε και μαθήματα Βυζαντινή ς μουσικής.

Για τις εκκλησίες και το σχολείο είχαμε επταμελή Εφοροδημο γεροντία, που φρόντιζε για δασκάλους, παπάδες, για τα οικονομικ ά της κοινότητα ς κλπ. Αυτοί λύναν και τις διαφορές που είχαμε καμιά φορά μεταξύ μας κι έτσι αποφεύγαμ ε τα δικαστήρι α.


Κεφάλαιο Β’-ΚΑΤΟΙΚΟΙ (σ. 18)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Οι Έλληνες του Μιχαλιτσι ού ήταν 3500 και οι Τούρκοι 800-8500. Υπήρχαν και 1000 περίπου Αρμένηδες και καμιά πενηνταρι ά Εβραίοι-ήταν μεγάλη πολιτεία το Μιχαλίτσι, είχε 12000 κατοίκους .

Για την καταγωγή των δικών μας, δηλαδή των Χριστιανώ ν του Μιχαλιτσι ού, δεν ξέρω να σου πω, αλλά ξέρω ότι στην περιοχή εκείνη το 1760 ήρθαν απ’ τη Μάνη μερικοί και κάναν τα λεγόμενα Πιστικοχώ ρια. Τώρα, αν και οι Μιχαλιτσα νοί ήταν απ’ αυτούς ή όχι δεν το ξέρω, γιατί τη ρίζα τους δεν την ξέρω. Αλλά δεν πιστεύω να ήταν απ’ αυτούς, τους Μανιάτες, γιατί τα Πιστικοχώ ρια μιλούσαν ελληνικά ενώ οι Μιχαλιτσα νοί ήταν τουρκόφων οι. Έχω ακουστά μόνο ότι οι Έλληνες ήταν παλιότερο ι εκεί από τους Τούρκους.

Ξέρω επίσης ότι δύο χωριά Πιστικά, σαν αυτά που είχαμε εμείς στην περιφέρει ά μας, με καταγωγή από τη Μάνη, υπήρχαν και στη Μαγνησία: το Χορόκιοϊ και το Χαμιντιέ.

Από τους Τούρκους του Μιχαλιτσι ού πολλοί ήταν Θεσσαλοί κι απ’ της Βουλγαρία ς τα μέρη. Επειδή ήταν πλούσιος ο τόπος εκεί τραβούσε έποικους πολλούς.

Καμιά εκατοστή άτομα από τους Ρωμιούς ήταν διαμαρτυρ όμενοι, είχαν μάλιστα και χωριστή εκκλησία. Και Αρμένηδες υπήρχαν διαμαρτυρ όμενοι.
Δεν ξέρω αν γίνονταν συνοικέσι α μεταξύ των ορθοδόξων, των δικών μας, και των διαμαρτυρ ομένων. Ούτε πως άρχισε αυτή η προπαγάνδ α γνωρίζω, ξέρω μόνο πως ήταν αμερικάνι κη προπαγάνδ α.


Κεφάλαιο Γ’-ΓΛΩΣΣΑ (σ. 21)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Οι παλιοί όλοι οι Μιχαλιτσα νοί ήταν τουρκόφων οι. Η νεότερη γενιά έπειτα, στα δικά μας τα χρόνια, άρχισε με την επίδραση του σχολειού να μιλάει και τα ελληνικά.

Στην εκκλησία όλα λέγονταν και ψάλλονταν ελληνικά. Καμιά φορά μόνο, πολύ αραιά, εξηγούσε ο παπάς το Ευαγγέλιο τούρκικα.
Και τα κάλαντά μας ήταν ελληνικά, πατριωτικ ά. Ακόμα κι όταν έπαιρναν τη νύφη για την εκκλησία έλεγαν «το λυγερόν και κοπτερόν σπαθί μου». Στο σχολείο τραγουδού σαμε του Παύλου Μελά τα τραγούδια:
Παύλο Μελά μελαχροιν έ
Του Έθνους μας καμάρι …

Όταν πηγαίναμε όμως με το σχολειό στου Σουλτάνου το ντονανμά (Donanma= εορτασμός) τραγουδού σαμε τούρκικα τραγούδια .

Στους χορούς τραγουδού σαν κι ελληνικά και τούρκικα: Κασάπικα, καρσιλαμά δες, συρτούς…

Τα κορίτσια πιο πολύ χόρευαν συρτούς και τ’ αγόρια καρσιλαμά δες.

Κεφαλ. Ε’-ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
1.   α) Θέση του χωριού
β) Αποστάσει ς από τ’ αστικά κέντρα
γ) Αποστάσει ς από τα χωριά με τα οποία συνόρευε
2.   Δρόμοι Εξωτερικο ί
3.   Βουνά-Λόφοι
4.   Σπηλιές φυσικές και τεχνητές, Οροπέδια, Πεδιάδες, Κοιλάδες
5.   Λίμνες, Ποτάμια, Ρέματα, Γεφύρια
6.   Παραλίες, Νησιά
7.   Κλίμα

ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ (σ. 23)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Το Μιχαλίτσι ήταν 5 ώρες απ’ την Πάνορμο με τις ταλίκες, δηλαδή 35 ή 36 χιλιόμετρ α νοτιοανατ ολικά.

Κι απ’ την Απολλωνιά δα 6 ώρες (27 χλμ, Δ-ΒΔ) ήταν με την ταλίκα, αλλά με τη βάρκα, αν είχες καιρό ευνοϊκό, πήγαινες πολύ πιο σύντομα.
Από τη λίμνη απείχαμε 2 ώρες (8 χλμ), μέσω Λοπαδιού, κι από την Κερμαστή (20 χλμ, Ν-ΝΑ) 3 ώρες.

Στη μέση ενός απέραντου κάμπου ήταν κτισμένη η πόλη, η ίδια όμως ήταν επάνω σ’ ένα ύψωμα στενόμακρ ο. Δεν ήταν και πολύ ψηλό το ύψωμα, ίσα που ξεχώριζε απ’ τον κάμπο και στον τεπέ επάνω ήταν το Μιχαλίτσι . Μια ώρα έκταση με τα πόδια είχε η πόλη να τη διασχίσει ς, ήταν μεγάλη πόλη, μεγαλύτερ ο κι απ’ την Πάνορμο ήταν το Μιχαλίτσι .

Στον κάμπο του Μιχαλιτσι ού διασταυρώ νονταν 5 ποτάμια (βλέπε ιδιαίτερο δελτίο «Ποτάμια»), η διακίνηση της παραγωγής γινόταν με ποταμόπλο ια μέχρι την εκβολή του Λοπάδ ντερεσέ στο Μαρμαρά, εκεί, στο Μπογάζι, μεταφορτώ νονταν σ’ άλλα καΐκια τα εμπορεύμα τα και πήγαιναν στην Πόλη, στη Θράκη, στη Μαύρη θάλασσα …

Εγώ απ’ το Μπογάζι στην Κωνσταντι νούπολη με μοτόρι πήγα σε 3,5 ώρες. Και με νοτιά ένα καΐκι με πανιά πάλι σε 3,5 ώρες πήγαινε.

ΔΡΟΜΟΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Ι (σ. 25)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Το Μιχαλίτσι ήταν επάνω στον κεντρικό δημόσιο δρόμο από την Προύσα στην Πάνορμο. Είτε προς την Πάνορμο πήγαινες, είτε προς την Απολλωνιά δα και την Προύσα αυτό το δρόμο θα χρησιμοπο ιούσες.

Πηγαίνοντ ας για την Απολλωνιά δα περνούσε από το Λοπάδι, είχε μεγάλη γέφυρα εκεί, πάνω στο ποτάμι το Λοπάντ ντερεσέ. Βόρεια της λίμνης περνούσε.

Σούσα γιολού (Sose yolu= κεντρική αρτηρία, σκυροστρω μένος δρόμος), όπως λέγαμε τότε, ήταν αυτό ο δρόμος, εμείς όλο σούσα είχαμε εκεί. Και για την Κερμαστή ο δρόμος από το Μιχαλίτσι επίσης σούσα ήταν.

ΠΕΔΙΑΔΕΣ-ΜΙΧΑΛΙΤΣ ΟΒΑΣΙ (σ. 26)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Ο κάμπος του Μιχαλιτσι ού ήταν ο μεγαλύτερ ος του Νομού Προύσης-περπάτα 24 ώρες με τ’ άλογο και να μην τελειώνει ο γύρος του. «Μιχαλιτς οβασί μεσχούρ» (Mihalic ovasi meshur=ο κάμπος του Μιχαλιτσι ού είναι ξακουστός) λέγαν οι Τούρκοι. Η πέτρα ήταν δυσεύρετη εκεί.

Και ήταν ένα από τα ευφορότερ α μέρη της Μικρασίας: «Μιχαλιτς οβασί, αλτιν γιουβασί» (Mihalic ovasi altin yuvasi= ο κάμπος του Μιχαλιτσι ού είναι φωλιά χρυσού) λέγαν. Τον διέρρεαν ποτάμια πολλά και μεγάλα που ξεχείλιζα ν συχνά και μ’ όλο που κάναν ζημιές τούδιναν μια γονιμότητ α οργιώδη.

Τα κτήματα τα μιχαλιτσι ανά, ιδίως τα χωράφια, ήταν ανάμικτα στον οβά μας: τούρκικα, ελληνικά, αρμένικα. Οι μπαξέδες όμως με τις μουριές όλοι οι ελληνικοί και λίγοι των Αρμενίων ήταν χώρια απ’ των Τούρκων.

ΠΟΤΑΜΙΑ (σ. 28)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Πέντε ποτάμια περνούσαν γύρω-γύρω στο Μιχαλίτσι . Τα δύο μεγαλύτερ α ήταν: το Λοπάντ ντερεσί (πρόκειται για τον Ρύνδακο, τοπική ονομασία τμήματος του Ρύνδακου ποταμού που δεν ονοματίζε ται στους χάρτες) που έβγαινε από τη λίμνη της Απολλωνιά δας, κατέβαινε απ’ το Λοπάδι και περνώντας βόεια του Μιχαλιτσι ού πήγαινε στη θάλασσα, και το Σουσουρλο ύ ντερεσί (πρόκειται για τον Μάκηστο, Η λ. Ανουφέ δεν ετυμολογε ίται) που ερχόταν απ’ το Σίνντιργί και το Μπαλούκεσ ερ κι έσμιγε βόρεια του Μιχαλιτσι ού με το Λοπάντ ντερεσί.

Το τρίτο ποτάμι έβγαινε απ’ τη λίμνη Μανιάς, το Καρά ντερέ (Kara dere= Μαύρο ποτάμι), ενώνονταν με τους άλλους δυο, επίσης βόρεια του Μιχαλιτσι ού, και κατέβαινα ν και οι τρεις σε μια κοίτη στη θάλασσα. Τόσο πολύ νερό συγκεντρώ νονταν που απ’ τη λίμνη της Απολλωνιά δας ως τη θάλασσα καράβι 50 και 60 τόννων το σήκωνε. Όλα τα προϊόντα του κάμπου του Μιχαλιτσι ού οι Απολλωνιά τες με τα καράβια τους τα πήγαιναν στο Μπογάζι (εννοεί την εκβολή του Ρυνδάκου στη θάλασσα του Μαρμαρά) από τον ποταμό (εννοεί τον Ρύνδακο). Άκρα στο ποτάμι στέκονταν τα καΐκια και με τα κάρα κατέβαζαν τα προϊόντα και τα φόρτωναν, σκάλα δεν είχε.

Αυτόν τον Καρά ντερέ τον είπαν έτσι γιατί μαύρισε πολλούς ανθρώπους . Με το κατέβασμα έπαιρνε και χωράφια και ζώα, έπνιγε κι ανθρώπους .
Όλα τα ποτάμια έκαναν ζημιές, πολλές φορές πλημμύριζ ε ο κάμπος και γινόταν λίμνη. Άμα έσπαγε το ποτάμι απ’ τον Κασαμπά (Κασαμπάς είναι άλλη ονομασία της Κερμαστής . Εδώ εννοεί το τμήμα του Ρύνδακου από τις πηγές ως τη λίμνη Απολλωνιά δος) ειδοποιού σαν να λάβουμε τα μέτρα μας, έπαιρνε πρόβατα, κοπάδια … Αλλά εκτός από τις ζημιές ωφελούσαν κιόλας, γιατί κατέβαζαν υλή.

Ήταν κι ένα ακόμα ποτάμι προτού να πάμε στο Λουπάδι, το Καρά ασμάκ (Kara asmak= μαύρο ρέμα), το λέγαν και Καϊναρτζά (Kaynarca=αναβρυτό νερό. Μ’ αυτή την ονομασία δεν σημειώνετ αι στους χάρτες). Αυτό ήταν τρελό ποτάμι, άμα κατέβαινε ορμητικό όλο πρόβατα έπαιρνε. Είχε και μια γέφυρα, και μια χρονιά φέραν τους Απολλωνιά τες με τα καράβια και δέσαν τούτη γέφυρα με γάντζους απ’ τα δέντρα για να μην τη παρασύρει το νερό.

Τέλος ήταν κα το Ανουφέ ντερεσί (πρόκειται για παραφθορά του Νιλουφέρ που είναι το τούρκικο όνομα του Οδρύση) που κατέβαινε απ’ την Προύσα και διοχετευό ταν στο Λοπάντ ντερεσί, λίγο βορειότερ α από κει που έσμιγε με το Σουσουρλο ύ ντερεσί. Αυτό δεν ξέρω αν είχε γέφυρα, αλλά τ’ άλλα τρία: το καρά ντερέ, το Σουσουρλο ύ ντερεσί και το Λοπάντ ντερεσί είχαν από μια γέφυρα εκεί γύρω στο Μιχαλίτσι, στην περιοχή μας. Γιατί ήταν φαρδιά ποτάμια κι άμα δεν ήξερες τις γέφυρες και τα γκετσέτια (Gecit= πέρασμα, διάβαση. Εδώ εννοεί τα σημεία όπου δούλευαν και σχεδίες οι οποίες περνοδιάβ αιναν τα ποτάμια δεμένες με τροχαλίες πάνω σ’ ένα σχοινί τεντωμένο από όχθη σε όχθη) δεν μπορούσες να περάσεις.

Ψάρια είχαν όλα τα ποτάμια και ιδίως ο Καρά ντερέ είχε γουλιανού ς, τ’ άλλα δεν είχαν γουλιανού ς μεγάλους. Οι Απολλωνιά τες οι ψαράδες έμπαιναν μέχρι τον Καρά ντερέ και ψάρευαν.

Ζ’ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ (σ. 32)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Προς τη βόρεια πλευρά του Μιχαλιτσι ού, στις ακροποταμ ιές, ήταν όλο μπαξέδες με μουριές-καταπράσινο το μέρος.

Ένα τέταρτο της ώρας έξω από το Μιχαλίτσι ήταν ένα μέρος Σαλμασλί (πιθανόν από το Sarmasli=τόπος με περιπλεγμ ένα δέντρα), μια ωραία τοποθεσία . Αυτή την είχαν οι Αρμεναίοι και πήγαιναν τακτικά εκεί και κάναν διασκεδάσ εις.

Μισή ώρα από την πόλη, προς τα βόρεια επίσης, ήταν ένα μέρος Σαζλικλάρ (Sajliklar=βουρλιές) και μια ώρα, κατά το Ποριάζ τσιφλίκ (βλέπε πιο κάτω στο ίδιο δελτίο), άλλη τοποθεσία Κούμτεπελ έρ.

Προς τα βόρεια, πηγαίνοντ ας δηλαδή προς το Μπουγάζι (εννοεί την εκβολή του Ρυνδάκου), ήταν και μια άλλη τοποθεσία Τσαλί μαχλεσί (Cali mahlesi=τοποθεσία με παλιούρια) στην ίδια γραμμή με τις άλλες.

Είχαμε και μερικά τσιφλίκια γύρω στο Μιχαλίτσι . Ήταν το Ποριάζ τσιφλίκ (Poryaz ciflik=αγρόκτημα του βοριά), 1,5 ώρα από το Μιχαλίτσι, άκρα στο ποτάμι Σουσουρλο ύ ντερεσί. Απ’ το Μιχαλίτσι να περπατούσ ες ως το Ποριάζ τσιφλίκ όλο μπαξέδες ήταν με μουριές και οπωροφόρα δέντρα.

Είχαμε κι ένα τσιφλίκι Γκεμπέ κλισέ (Gebe klise= τουρλωτή εκκλησία), απέναντι απ’ το μύλο-φάμπρικα (βλέπε δελτίο «Κτίσματα») του Άγγλου, ανάμεσα στα δυο ποτάμια: Καρά ντερέ και Σουσουρλο ύ ντερεσί, πηγαίνοντ ας για την Πάνορμο, δεξιά. Έλληνες το είχαν αυτό και τ’ αγόρασε ύστερα Τούρκος.

Ήταν κι ένα άλλο Μαρμαρά τσιφλιγί, 1,5 ώρα έξω απ’ το Μιχαλίτσι, πηγαίνοντ ας προς τον Κασαμπά (άλλο όνομα της Κερμαστής). Τούρκοι το είχαν αυτό.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η’- ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΉ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ
1.   Το πράσινο του χωριού
2.   Μαχαλάδες, Δρόμοι, Πλατείες, Αλώνια, Χοροστάσι α
3.   Νερά: Το ρέμα του χωριού, βρύσες, Πηγάδια, Στέρνες
4.   Σπίτια
5.   Εκκλησίες, Μοναστήρι α, Παρεκκλήσ ια, Ξωκκλήσια, Αγιάσματα
6.   Νεκροταφε ία
7.   Σχολεία
8.   Τζαμιά, Χάνια, Λουτρά, Μύλοι, Άλλα Κτίσματα

ΜΑΧΑΛΑΔΕΣ (σ. 35)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Το ελληνικό στοιχείο του Μιχαλιτσι ού ήταν συγκεντρω μένο σ’ ένα μέρος και ξεχωριστό, δεν ήταν ανάμικτο με τους Τούρκους. Ποια ήταν η καλύτερη τοποθεσία δεν μπορούμε να πούμε, γιατί με το άπλωμα της πόλης τα τελευταία 50 χρόνια άλλαξε σημασία και ο κάθε τόπος.
Εμείς είχαμε δύο ενορίες που αντιστοιχ ούσαν στις δύο εκκλησίες μας τις τακτικές, που λειτουργο ύσαν κάθε Κυριακή: την Άνω ενορία με τον Άϊ Δημήτρη και την Κάτω με την Αγία Παρασκευή . Γιουκαρί μαχλέ (Yukari mahale= επάνω συνοικία) και Ασαά μαχλέ (Asagi mahale= κάτω συνοικία) λέγαμε στη γλώσσα μας, επειδή είμασταν τουρκόφων οι. Και οι Τούρκοι με τα ίδια ονόματα τους λέγαν τους μαχαλάδες μας: Γιουκαρί και Ασαά μαχλέ.
Τους τους τούρκικου ς μαχαλάδες δεν τους ξέρω. Ξέρω μόνο πως Τούρκοι και Αρμένηδες ήταν ανακατωμέ νοι στους τουρκομαχ αλάδες. Άλλωστε δεν ήταν και πολύ συνηθισμέ νο να κυκλοφορο ύν Έλληνες στους τουρκομαχ αλάδες και Τούρκοι στους Ρωμέϊκους . Στο Κάτω μαχαλά, λόγου χάρη, και στο Μεϊχανέ μπογαζί (Meyhane bogazi= το στενό των καπηλειών), εκεί που ήταν τα καφενεία και τα καπηλειά των Ρωμιών, εκεί Τούρκος μετά τις 12 αλά Τούρκα (μετά τη δύση του ήλιου) δεν πατούσε.

ΔΡΟΜΟΙ (σ. 37)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Οι δρόμοι όλοι ήταν καλντερίμ ι και φαρδιοί, και τρία κάρα μαζί έπαιρναν. Ακόμα και στις γειτονιές μέσα κι εκεί ήταν φαρδιοί οι δρόμοι, δύο κάρα περνούσαν ελεύθερα. Όλη η πολιτεία ήταν στρωμένη με καλντερίμ ι.
Μόνο ο δημόσιος δρόμος από την Προύσα στο Μιχαλίτσι κι από κει στην Πάνορμο και στην Κερμαστή ήταν σούσα γιολού (δρόμος δημόσιος σκυροστρω μένος) ως την πόλη, μόλις έμπαινε στο Μιχαλίτσι ήταν καλντερίμ ι.
Τη νύχτα υπήρχαν φανάρια και φωτίζοντα ν οι δρόμοι, ο Μπελεντιέ ς (Belediye= Δήμος) τα διατηρούσ ε.

ΠΛΑΤΕΙΕΣ-ΧΟΡΟΣΤΑΣΙΑ (σ. 38)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Στην ελληνική συνοικία είχαμε τρεις πλατείες.

Μια είχαμε στην παλιά Μητρόπολη, εμείς τη λέγαμε Μητρόπολη αυλησί (Mitropoli avlisi= προσαρμογ ή στην τούρκ. γραμματικ ή της ελληνικής έκφρασης: Αυλή ης Μητρόπολη ς). Εκεί κάποτε ήταν το κτίριο της Μητρόπολη ς, αλλά στην εποχή μας είχε γκρεμίσει και μέναν μόνο κάτι πέτρες, σαν αυλή είχε γίνει, αλλά ήταν μεγάλο μέρος, έκανε και για πλατεία.

Στον Κάτω μαχαλά (ο ένας από του δυο μαχαλάδες της ελληνικής συνοικίας, βλέπε και δελτίο «Μαχαλάδες») έπεφτε αυτή. Δέντρα δεν είχε, ούτε ήταν στρωμένη κάτω, χώμα σκέτο.

Ήταν και μια ακόμα στο Μεϊχανέ Μπογαζί (Meyhane bogazi= το στενό με τα καπηλειά, βλέπε κα δελτίο «Μαχαλάδες») από κάτω, εκεί που ενώνονταν 4 δρόμοι. Κασαμπαλά αυλισί το λέγαμε και ήταν κι αυτή στον Κάτω μαχαλά. Κι αυτή ήταν άστρωτη και δεν είχε δέντρα.

Πιο πέρα απ’ αυτήν ήταν και μια ακόμα, εκείνη χώριζε την ελληνική από την τουρκική συνοικία-στην άκρη άκρη του Κάτω μαχαλά έπεφτε. Αυτή ήταν στρωμένη με καλντερίμ ι.

Οι χοροί γίνονταν προπάντων στην εκκλησία απ’ έξω, στην Αγία Παρασκευή, όπου υπήρχε επίσης αρκετή ευρυχωρία . Οι Τούρκοι δεν μας ενοχλούσα ν καθόλου.

Το Σάββατο το βράδυ, το καλοκαίρι, μαζεύοντα ν εκεί ο κόσμος, άναβαν μασαλάδες (Masala= ψωτιές) και χόρευαν οι νέοι. Χώρια χόρευαν τ’ αγόρια, χώρια τα κορίτσια, αλλά εκείνο ήταν το νυφοπάζαρ ο, γιατί χόρευαν τα κορίτσια και οι νέοι διάλεγαν, άμα αρραβωνιά ζονταν κι έπειτα δεν τη βλέπαν πια την κοπέλα.

Οι σκοποί ήταν κασάπικα, συρτοί, καρσιλαμά δες και οι τσαλγκιτζ ήδες (Calgici= οργανοπαί χτης) ήταν Τούρκοι Θεσσαλοί που είχαν εγκαταστα θεί εκεί.

Στον τουρκομαχ αλά ήταν η μεγάλη πλατεία του παζαριού, σκεπαστή από πάνω με κεραμίδια, σαν ανοιχτό χάνι, όλο το γέννημα οι Απολλωνιά τες από κει το προμηθεύο νταν. Παζάρ το λέγαμε αυτό, κι εμείς κι οι Τούρκοι, κι εκεί γύρω όλο χάνια ήταν.

Άλλες δυο αγορές υπήρχαν εκτός απ’ αυτή, το Γιουκαρί τσαρσί και το Ασαά τσαρσί, όπου και Έλληνες και Τούρκοι και Αρμεναίοι είχαν τα καταστήμα τά τους. Αυτές πέφταν ανάμεσα στην ελληνική και τουρκική συνοικία.

3. ΝΕΡΑ (σ. 42)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Η πόλη υδρεύοντα ν από το Σουσουρλο ύ ντερεσί. Υπήρχε υδραγωγεί ο, τεπόζιτο που απορροφού σε απ’ το ποτάμι, το φίλτρευε και κατόπι το διοχέτευε στις βρύσες. Από τις βρύσες έπαιρνε ο κόσμος νερό-βρύσες υπήρχαν και στους δρόμους έξω απ’ τα σπίτια, κι όποιος ήθελε έπαιρνε και μεσ’ στο σπίτι του.

Και οι τουρκικοί μαχαλάδες απ’ το ίδιο νερό είχαν, απ’ τη δεξαμενή διοχετεύο νταν κι εκεί.

Και πηγάδια υπήρχαν, πολλά και βαθιά, αλλά ήταν γλυφό το νερό τους, δεν πίνονταν.

4. ΣΠΙΤΙΑ (σ. 43)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Τα σπίτια στο Μιχαλίτσι ήταν κτισμένα από τα θεμέλια και πάνω ως το πάτωμα με πέτρα, δηλαδή ανα ντουβάρ (Ana duvar= βασικός, θεμελιακό ς τοίχος, κι από κει και πάνω με πλιθιά στερεωμέν α με ξύλα στις γωνιές και διαγωνίως .

‘Όλα σχεδόν τα σπίτια ήταν δίπατα. Κάτω στο ισόγειο ήταν η αποθήκη για τ’ αμπάρια (Anbar= χώρος εναπόθεση ς σιτηρών). Χωριστά, σε παραδιπλα νούς χώρους, ήταν οι αποθήκες για τα ξύλα, χώρια ο στάβλος για τα ζώα και χώρια οι αχερώνες. Μερικά σπίτια είχαν και χωριστό μποτζέκχα νά (Bocekhane= σκωληκοτρ οφείο).

Επάνω ήταν στεγασμέν α με ξύλινες σκεπές και κεραμίδια .

Αυλές δεν είχαμε. Απ’ την πίσω μεριά είχαν μερικά σπίτια λίγο τόπο με καμιά μουριά, αλλά μικροπράγ ματα. Το πρόσωπο ου σπιτιού ήταν όλο κτισμένο στο δρόμο επάνω.

Ήταν πολύ πυκνά τα σπίτια, το ένα δίπλα στο άλλο, αν έπιανε πυρκαγιά έπρεπε να καούν όχι μόνο ένα και δύο. Θυμάμαι εγώ μια φορά που κάηκαν 4 μαζί.

Και τα τούρκικα σπίτια το ίδιο ήταν όπως τα ελληνικά, είχε βέβαια και καλά και καλύτερα και φτωχικότε ρα, ανάλογα με το βιός του καθενός.

Στα σπίτια μέσα απαραίτητ οι ήταν οι κετσέδες, σα χαλιά χοντρά από μαλλιά και κατσικότρ ιχα, που ούτε πιστόλι δεν τους περνούσε. Η βάση του κετσέ ήταν ψάθα κι από πάνω το φαντό. Τους περεχούσα ν ύστερα με ζεστό νερό και σαπουνάδα και τα παλληκάρι α τους πατούσαν με τα πόδια.

5. ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ, ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ Α, ΠΑΡΕΚΚΛΗΣ ΙΑ, ΞΩΚΚΛΗΣΙΑ, ΑΓΙΑΣΜΑΤΑ

ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΑΪ ΔΗΜΗΤΡΗΣ-ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ (σ. 45)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Οι δύο τακτικές εκκλησίες που είχαμε ήταν η Αγία Παρασκευή στον Κάτω μαχαλά και ο Άϊ Δημήτρης στον επάνω, κάθε Κυριακή λειτουργο ύσαν.
Πέτρινες ήταν και οι δύο είχαν και καμπαναρι ά. Η στέγη τους ήταν σε σχήμα βασιλικής και στηριζότα ν σε κολώνες. Κάτω ήταν μαρμαροστ ρωμένες. Εικόνες είχαν φορητές, ξύλινες, όχι τοιχογραφ ίες.

Πιο μεγάλη απ’ τις δύο ήταν η Αγία Παρασκευή, ήταν σχεδόν ίσαμε τη Μητρόπολη της Καστοριάς εδώ.

Επάνω είχαν και γυναικείο, με καφάσι κλειστό. Τα στασίδια τα αγόραζε ο κόσμος προς όφελος του σχολείου.

Οι εκκλησίες είχαν και κτήματα πολλά από αφιερώματ α, και χωράφια και ακίνητα. Στον Κάτω μαχαλά το Μεϊχανέ μπογαζί όπου ήταν τα καφενεία και τα καπηλειά, αυτά όλα ήταν της εκκλησίας . Τα διαχειρίζ ονταν η Εφοροδημο γεροντία και πλήρωνε τους δασκάλους, φρόντιζε για τα σχολεία.

ΠΑΡΕΚΚΛΗΣ ΙΑ, ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝ Η-ΑΓ. ΕΥΑΤΡΑΤΙΟ Σ-ΠΑΝΑΓΙΑ (σ. 47)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Παρεκκλήσ ια είχαμε τρία: Την Αγία Αικατερίν η, τον Άγιο Ευστράτιο και την Παναγία. Στον Άγιο Ευστράτιο είχαν και χαλκάδες και δέναν τους τρελούς μέσα. Η Παναγία είχε και προαύλιο μεγάλο με κελλιά, μέναν εκεί οι φτωχοί όσοι έρχονταν. Κελλιά είχε και ο Άγιος Ευστράτιο ς αλλά πιο πολλά είχε η Παναγία.

Και η εκκλησία της Παναγίας ήταν πιο μεγάλη, έπαιρνε 100 άτομα περίπου μέσα. Οι άλλες δύο ήταν παρεκκλησ άκια μικρά.

Από πάνω είχαν τσατί (cati= στέγη) με κεραμίδια . Καμπαναρι ά και τέτοια δεν είχαν, μόνο η Παναγία είχε σαμαντούρ α (σήμαντρο).

Τις λειτουργο ύσαμε και τις τρεις εκκλησίες στις γιορτές τους, γινόταν μονοκκλησ ιά εκεί.

ΑΓΙΑΣΜΑΤΑ, ΑΓΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ-ΑΪ ΓΙΑΝΝΗΣ (σ. 49)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Είχαμε και δύο Αγιάσματα: Άϊ Γιάννης και Αγία Κυριακή, δηλαδή εκκλησάκι α με Αγιάσματα μαζί.

Η Αγία Κυριακή ήταν στην Κάτω ενορία κι ο Άϊ Γιάννης παρά έξω απ’ την πόλη, έξω απ’ τον Απάνω μαχαλά, πηγαίνοντ ας για το Κερμεκέρ. Του Άϊ Γιάννη το Αγίασμα ήταν με πέτρα κτιστή μια γούρνα σε σχήμα Γ και βρύσες από πάνω. Η Αγία Κυριακή ήταν πηγάδι.

Τα πανηγυρίζ αμε κι αυτά και τα δύο.. Στον Άϊ Γιάννη μάλιστα, στη μνήμη του, επειδή ήταν και εξοχικό, πήγαιναν όλες οι οικογένει ες και χόρευαν οι γυναίκες, μετά τον Αγιασμό έτρωγαν, διασκέδαζ αν, χόρευαν και μετά το μεσημέρι γύριζαν πίσω.

Τον Αύγουστο γιόρταζε ο Άϊ Γιάννης, στις 29. Μαύρο σταφύλι δεν έτρωγαν εκείνη τη μέρα.

Σε τούτα τα δυο Αγιάσματα άμα ήταν κανένας άρρωστος έδενε και κανένα κουρελάκι από πάνω του, πλένονταν με τ’ Αγίασμα και πίστευαν πως αφήνουν την αρρώστια τους εκεί άμα δέναν και τα κουρελάκι α.

6.   ΝΕΚΡΟΤΑΦΕ ΙΑ (σ. 51)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Των ορθόδοξων ήταν 2 νεκροταφε ία, ένα στον Απάνω μαχαλά και το άλλο στον Κάτω.

Οι διαμαρτυρ όμενοι Έλληνες είχαν άλλο νεκροταφε ίο, χώρια, και οι Αρμεναίοι ένα δικό τους. Οι Τούρκοι δεν ξέρω ακριβώς, μα θαρρώ πως είχαν 2 μεγάλα.

Περιμαντρ ωμένα ήταν και τα δύο τα δικά μας, με τοίχο καλό. Δέντρα δεν είχαν.

Στους τάφους συνήθιζαν το περισσότε ρο να βάζουν ξύλινους σταυρούς, υπήρχαν όμως και μαρμάρινο ι τάφοι, όποιος είχε και κρατούσε έκανε μαρμάρινο . Πάντως ήταν οικογενει ακοί οι τάφοι και δε κάναν ανακομιδή οστών, βάζαν τον ένα πίσω απ’ τον άλλο. Δεν υπήρχε, φυσικά, και κοιμητήρι ο.

7.   ΣΧΟΛΕΙΑ (σ. 53)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Εκεί εμείς είχαμε τρία σχολεία: Νηπιαγωγε ίο, Παρθεναγω γείο και Αρρεναγωγ είο ως την 7η τάξη. Τρία κτίρια ήταν-κάθε σχολείο σε χωριστό κτίριο, αλλά το Νηπιαγωγε ίο με το Παρθεναγω γείο ήταν σ’ ένα περίβολο, πίσω απ’ το Παρθεναγω γείο το Νηπιαγωγε ίο και αποτελούσ αν ένα πες σχολείο. Το Νηπιαγωγε ίο ήταν παλαιότερ ο από το Παρθεναγω γείο, τα δύο άλλα, το Αρρεναγωγ είο και Παρθεναγω γείο ήταν νεόκτιστα σχολεία.

Στα νήπια ενωμένα αγόρια και κορίτσια. Τα κορίτσια στο Παρθεναγω γείο πήγαιναν μόνο ως την 4η τάξη. Το Αρρεναγωγ είο ήταν Αστική σχολή με 7 τάξεις.

Δασκάλους είχαμε το όλον 6 ή 7. Τέσσερις δάσκαλοι ήταν στο Αρεναγωγε ίο και 2 δασκάλες στο Νηπιοπαρθ εναγωγείο , ύστερα φέραν κι έναν ακόμα δάσκαλο. Οι τρεις δάσκαλοι του Αρρεναγωγ είου ήταν απ’ την Πόλη και ο ένας ντόπιος, αλλά μετά το Χουριέτ δυο δασκάλους απ’ τους ξένου τους διώξαν οι Τούρκοι, δηλαδή το κομιτάτο Ιττιχάτ βε Τερακί (Ittihat ve teraki= οργάνωση των Νεοτούρκω ν, ο τίτλος πηγαίνει: ενότητα και πρόοδος), γιατί φαίνεται ότι είχαν υποψίες ότι κάναν προπαγάνδ α.

Ο)ι Τούρκοι είχαν πέντ’ έξι μικρά σχολεία, Ιπτινταγι έ (Iptidaye= αντίστοιχ α με τα Δημοτικά) που τα λέγαν, κι ένα Ρουσντιγι έ (Rusdiye= αντίστοιχ ο με το ημιγυμνάσ ιο). Μεντρεσέδ ες (Medrece= ιεροδιδασ καλείο) δεν είχαν, δεν θυμάμαι να είχαν.
Κι οι Αρμένηδες είχαν ένα σχολείο κοντά στην εκκλησία τους.

8 ΚΤΙΣΜΑΤΑ (σ. 55)
(Μπ. Νικηφορίδ ης- Νικ. Γαϊτάνος 13.6.1960) (σ. 83)

Τζαμιά είχαν οι Τούρκοι 5 ή 6. Λουτρά ήταν δύο, χώρια τ’ ανδρικό χώρια το γυναικείο, του Δήμου ήταν και τα νοίκιαζαν Τούρκοι. Εκτός απ’ αυτά τα δύο τα μεγάλα,, οι Τούρκοι είχαν και στα σπίτια τους μικρά προσωρινά λουτρά.

Χάνια είχε πολλά και μεγάλα. Κάθε Τρίτη που γινόταν μεγάλο παζάρι, οι χωρικοί που κατέβαινα ν κατά εκατοντάδ ες, στα χάνια άφηναν τα ζώα και τα κάρα τους.

Μύλους είχαμε 4 πίσω απ’ τον ελληνικό μαχαλά, ανεμόμυλο υς, Τούρκοι τους είχαν. Είχαμε όμως και φάμπρικα μύλο με 8 πέτρες, στο Σουσουρλο ύ ντερεσί κοντά που δούλευε με ξύλα. Έβγαζε φαρίνα. Και στην Πόλη ακόμα έστελνε αλεύρια. Αυτός ήταν του Χρηστάκη του Βέη-ο μπαμπάς του ήταν Άγγλος υπήκοος, ορθόδοξος μεν αλλά Άγγλος υπήκοος.

Νερόμυλοι υπήρχαν μακρυά απ’ την πόλη 2-2,5 ώρες πηγαίνοντ ας για την Προύσα, κοντά στο χωριό Τζαμπάζι. Ένας απ’ αυτούς κι εκεί ήταν φάμπρικα. Ιδιοκτήτη ς του ήταν ένας Τούρκος Θεσσαλός και τον νοίκιαζε κάποιος δικός μας Παπαδόπου λος. Στον Ανουφέ ντερέ επάνω έπεφτε αυτός, όπως κι οι άλλοι οι νερόμυλοι, κατά μήκος του ποταμού.

Μες στο Μιχαλίτσι υπήρχαν και στρατώνες, το Ντεπόϊ που λέγαν, κοντά σ’ ένα από τα τζαμιά, το Γενί τζαμί. Εκεί ήταν η στρατολογ ία, όταν παρουσιαζ όμασταν για κατάταξη, εκεί μας ντύναν.

ΠΑΛΑΙΑ ΚΤΙΣΜΑΤΑ (σ.57)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Πηγαίνοντ ας από το Μιχαλίτσι για την Προύσα, 2 ώρες μετά τη γέφυρα του Λουπαδιού, επάνω στο δημόσιο δρόμο, ήταν ένα μεγάλο χάνι, αρχαίο, το Ισσιζ χαν (Issiz han= χάνι χωρίς νοικοκύρη . Τ’ όνομα του χανιού τούτου το έχουμε απ’ αλλού (Απολλωνιά δα) και ως Χιρσίζ χαν= το χάνι των ληστών). Θάπαιρνε μέσα και 2 και 3 χιλιάδες πρόβατα. Στην εποχή μας βάζαν πρόβατα εκεί οι κτηνοτρόφ οι.

Στα παλιά κατέβαινα ν κλέφτες εκεί-πολύ παλιό κτίριο ήταν, αρχαίο και υψηλό, είχε και τρύπες-τρύπες πολεμίστρ ες για τα όπλα.
Απ’ του Μεγάλου Αλεξάντρο υ την εποχή ακούαμε πως ήταν.

ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΣΤΟΕΣ (σ. 58)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Στον τουρκομαχ αλά μέσα, κοντά στο Ντεπόϊ και στο Γενί τζαμί υπήρχαν κάτι υπόγειες στοές-παλιά, αρχαία πράματα.

Στην εποχή μας στέκονταν πολύ καλά, γιατί ήταν σαν από μπετόν καμωμένα-ήταν όμως με κουρασάνι, δηλαδή στουμπισμ ένη κεραμίδα και ασβέστη, ένα μίγμα πολύ στερεό. Και σίδερα είχε.

Αυτά λέγαν επί Μεγάλου Αλεξάνδρο υ τα είχαν φτιάσει, τόσο μόνο ακούσαμε, άλο τίποτα δεν ξέρουμε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ’- ΚΟΝΤΙΝΟΙ ΚΑΙ ΜΑΚΡΙΝΟΙ ΟΙΚΙΣΜΟΙ
1   Ελληνικά χωριά
2   Τούρκικα χωριά

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ-ΚΟΥΜΚΙΟΪ (σ.59)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Το Κούμκιοϊ ήταν νοτιοανατ ολικά του Μιχαλιτσι ού (11 χλμ), κοντά στη δυτικά όχθη της λίμνης της Απολλωνιά δας.

Αυτό είχε μόνο Έλληνες και ήταν πάντως μεγαλύτερ ο απ’ το Λουπάδι (εννοεί σχετικά με τους Έλληνες του Λουπαδιού που ήταν 13 μόνο σπίτια, γιατί Τσερκέζου ς είχε 150 σπίτια). Αυτοί εκεί είχαν έρθει από τα Γρεβενά, θαρρώ επίσης πως είχε και Θρακιώτες .

Εκεί μέσα ήταν και δυο μεγάλα τσιφλίκια που τα είχαν κάποιοι Ιωαννίδηδ ες-απ’ την Ήπειρο ήταν αυτοί. Πρώτα είχαν εγκαταστα θεί στον Κασαμπά (άλλο όνομα της Κερμαστής) και ήταν ρακιτζήδε ς εκεί. Απ’ αυτή τη δουλειά έβγαλαν λεπτά κι αγόρασαν κατόπι τα τσιφλίκια .

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ-ΑΖΑΤΛΙ ή ΓΚΙΑΟΥΡΚΙ ΟΪ (σ. 60)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Μεταξύ Μιχαλιτσι ού και Κασαμπά (16 χλμ, Ν-ΝΑ)-πιο κοντά στον Κασαμπά- ήταν κι ένα Γιαούρκιο ϊ, μισοί Έλληνες και μισοί Τούρκοι. Είχαν εκκλησία, σχολείο οι Έλληνες, αλλά περισσότε ρες λεπτομέρε ιες δε γνωρίζω. Ξέρω μόνο πως το λέγαν και Αζατλί αυτό το χωριό.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ-ΛΟΥΠΑΔΙ (σ. 61)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Το Λουπάδι ήταν ανατολικά του Μιχαλιτσι ού, πάνω στο ποτάμι Λουπάντ ντερεσί-απ’ τη μια μεριά του ποταμού Ρωμιοί κι απ’ την άλλοι Τσερκέζοι .

Το Λουπάδι ήταν κάποτε προπύργιο του Μιχαλιτσι ού, γι’ αυτό και σώζονταν κάστρα εκεί στην εποχή μας, μεγάλα κάστρα.

Το Λουπάδι είχε τελευταία, στη δική μας εποχή 13 σπίτια ελληνικά και εκκλησία Μιχαήλ Αρχάγγελο . Είχε και 150 σπίτια Τσερκέζου ς.

Κεφαλ. Ι’-ΣΧΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕ Σ (σ. 94)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Οι Έλληνες του Μιχαλιτσι ού καταγίνον ταν και με τη γεωργία και με την κτηνοτροφ ία και με το εμπόριο. Οι παραπάνω ήταν εσνάφια, δηλαδή εμπορευόμ ενοι και επαγγελμα τίες.

Κτηνοφορί α μεγάλη είχαμε και Χριστιανο ί και Τούρκοι, και ως επί το πλείστον σε μεγάλα ζώα: βουβάλια, γελάδια. Οι Αρμεναίοι ήταν εσνάφια ως επί το πλείστον.

Αλλά και μεγάλη κτηνοτροφ ία υπήρχε, κυρίως Αρμεναίου και Έλληνες ασχολούντ αν μ’ αυτή. Μπαξέδες με μουριές είχαμε σε μεγάλη έκταση-πιάσε από το Μιχαλίτσι και να περπατάς 1,5 ώρα ως το Ποριάζ τσιφλίκ. Και οι Αρμεναίοι είχαν μπαξέδες, αλλά οι περισσότε ροι βέβαια ήταν ελληνικοί . Οι Τούρκοι περισσότε ρο γεωργοί και κτηνοτρόφ οι ήταν και λιγότερο εσνάφια. Η παραγωγή των σιτηρών ήταν κυρίως στα χέρια των Τούρκων, καθώς και άλλων γεωργικών προϊόντων . Με τα κουκούλια δεν ασχολούντ αν οι Τούρκοι-πρώτοι σ’ αυτό το είδος έρχονταν οι Έλληνες.
 Εκεί άμα γεννιόταν ένα κορίτσι, από την πρώτη μέρα οι γυναίκες άρχιζαν να του υφαίνουν μεταξωτά τα προικιά του με κάτι χρυσά κουκούλια που βγαίναν μέσα στο σωρό και που δεν τα πουλούσαν παρά τα κρατούσαν γι’ αυτό το σκοπό.

Κάθε Τρίτη γινόταν σ’ εμάς μεγάλο παζάρι, το μεγαλύτερ ο παζάρι του Νομού Προύσης. Σ’ εκείνη τη μεγάλη σκεπαστή πλατεία κάθε Τρίτη μαζεύοντα ν πουλητάδε ς κι έμποροι όχι όνο από το Μιχαλίτσι αλλά κι από την Πάνορμο κι απ’ την Προύσα, έμποροι με διάφορα εμπορεύμα τα.
Κατέβαινα ν και τα γύρω χωριά για τις πρώτες ανάγκες τους και ψώνιζαν-180 χωριά είχε ο καζάς του Μιχαλιτσι ού.

Κάθε καλοκαίρι γινόταν και μεγάλη ζωοπανήγυ ρι, σαν έκθεση, που διαρκούσε 3 μέρες.

Τα κουκούλια πουλιόντα ν στην προύσα (60 χλμ Α) στο Κοζά παζάρ (Koza Pazar= κουκουλοπ άζαρο) της Προύσας. Τ’ άλλα όλα τα προϊόντα τα μεταφέρνα ν οι Απολλωνιά τες με τα καΐκια τους στην Πόλη: καρπούζια, σκόρδα, δουκάνες, ξύλα, κάρβουνα, αλεύρια, γεννήματα . Γεννήματα πήγαιναν και στην Προύσα με τα κάρα-βουβαλάμαξες και βοδάμαξες .

Οι έμποροι φέρναν κυρίως απ’ την Πόλη εμπορεύμα τα με το ίδιο μέσο που πήγαιναν εκεί και τα δικά μας προϊόντα, δηλαδή με τα καΐκια της Απολλωνιά δας. Γκάζια, λάδια, καφέδες, ζάχαρη, σαπούνι, ρύζια, κατευθεία ν απ’ την Πόλη έρχονταν.

Λάδια κι ελιές φέρναν κι απ’ την Τρίγλια ή τα Μουδανιά ή την Κίο. Με την Πάνορμο δεν είχαμε εμείς αλισβερίσ ι (Alisveris is= δοσοληψίε ς).

Εμείς όλα τα είδη τα βρίσκαμε στην αγορά μας και δεν είχαμε ανάγκη να πάμε αλλού να ψωνίσουμε-μόνο άντρες έβγαιναν στην αγορά, όχι γυναίκες, γυναίκες δεν έβλεπες στην αγορά, παρά μόνο κυκλοφορο ύσαν μέσα απ’ το μαχαλά.

Όσοι πήγαιναν, βέβαια, στην Προύσα να πουλήσουν τα κουκούλια τους φέρναν και κανένα ύφασμα αν ήθελαν ή κανένα χρυσαφικό απ’ τους κουγιουμτ ζήδες, αν και κουγιουμτ ζήδες και υφασματέμ πορους είχαμε και στο Μιχαλίτσι . Οι υφασματέμ ποροι απ’ την Πόλη φέρναν εμπόρευμα-μόνο ιδιώτες πήγαιναν με την ευκαιρία των κουκουλιώ ν στην Προύσα, για άλλο σκοπό δεν πήγαινε κανείς στην Προύσα. Είχαμε και δυο αμπατζήδε ς (Abaci= πουλητής ή κατασκευα στής ρούχων από χοντρό, χειροποίη το μάλλινο ύφασμα) Βούλγαρου ς που φέρναν σαγιάκια (sayak= χοντρό μάλλινο ύφασμα) από τη Βουλγαρία .

Γενικά οι δυο οικονομικ οί πόλοι με τους οποίους συναλλάσσ ονταν κυρίως το Μιχαλίτσι ήταν η Κωνσταντι νούπολη, περισσότε ρο, και κατόπι η Προύσα.

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
Κεφάλαιο Α’ Η ζωή του ανθρώπου
Κεφάλαιο Β’ Θρησκευτι κή Ζωή και λαϊκή λατρεία
Κεφάλαιο Γ’ Σχολεία
Κεφάλαιο Δ’ Λαϊκή Επιστήμη
Κεφάλαιο Ε’ Λαϊκή Τέχνη
Κεφάλαιο ΣΤ’ Οικονομία
Κεφάλαιο Ζ’ Αυτοδιοίκ ηση
Κεφάλαιο Η’ Λαϊκό Δίκαιο
Κεφάλαιο Θ’ Σχέσεις Ελλήνων και Τούρκων
Κεφάλαιο Ι’ Φυλές

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ
Θέματα ΙΣΤΟΡΊΑ
1 Τοπική Ιστορία
2 Απηχήσεις ιστορικών γεγονότων

ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (σ. 67)
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63)

Με τους Τούρκους πολύ καλά περνούσαμ ε, μπορώ να σου πω εμείς δίναμε αφορμές για παρεξηγήσ εις, γιατί κάναν κάποτε και Καμπανταϊ λίκια (Kabadayli k= παλληκαρι σμοί) οι δικοί μας.

Όταν ερχόταν το Πάσχα στέλναμε και στον Καϊμακάμη και σ’ άλλους φίλους Τούρκους, όποιος είχε, και τσουρέκια κι αυγά, κι αυτοί στα μπαϊράμια τους (bayram= γιορτή) στέλναν σεκέρια (seker= ζαχαρωτά) και τέτοια. Στους ντονανμάδ ες που γίνονταν στην εορτή του Σουλτάνου πήγαιναν και τα ελληνικά σχολειά μαζί με τα τούρκικα στο διοικητήρ ιο και θυμάμαι που ερχόταν κι ο αντισυντα γματάρχης με τις χρυσές επωμίδες του, ο διοικητής του συντάγματ ος που έδρευε εκεί, τραγουδού σαμε μας δίναν και καραμέλες και φεύγαμε.

Και αλισβερίσ ια (Alisveris is= δοσοληψίε ς) είχαμε μεταξύ μας και σχέσεις κοινωνικέ ς-πολύ καλά περνούσαμ ε, μόνο που η νεολαία μας έκανε κάποτε και τρέλες.

Είχαμε ελευθερία και στις δικές μας εκδηλώσει ς. Στα καρναβάλι α γινόμαστα ν μασκαράδε ς με τα όπλα μας, με τις φουστανέλ ες μας. Το Πάσχα με το Χριστός Ανέστη μολονότι ήταν παρών κι ο μοίραρχος με την αστυνομικ ή δύναμη, ρίχναμε όπλα πολλά και δε λέγαν τίποτα.

Γενικά οι Τούρκοι πριν το Χουριέτ ήταν πολύ καλοί, όπως μας λέγαν κι οι γερόντοι, αλλά μετά τους φανατίσαν οι πρόσφυγες που ήρθαν απ’ της Ελλάδας τα μέρη. Τότε βγήκε και το στρατιωτι κό για τους Έλληνες και όσοι μπορούσαν φεύγαν στο εξωτερικό . Από μας πάντως πολύ λίγοι φύγαν στη Γαλλία και στην Ελλάδα.

Οι Νεότουρκο ι ιδρύσαν τότε κι ένα κομιτάτο Ιττιχάτ βε Τερακί (Ittihat ve teraki=  ενότητα και πρόοδος) που στην βάση του ήταν ανθελληνι κό.
Από μας διώξαν τότε δυο δασκάλους με την κατηγορία ότι είχαν έρθει για προπαγάνδ α. Δεν αποκλείετ αι πάντως να ήταν κι έτσι γιατί και πριν ναρθεί ο ελληνικός στρατός στα μέρη μας ήρθαν πάλι μερικά παιδιά απ’ την Πόλη, κατάσκοπο ι, για προπαγάνδ α.

Στα μπασκίνια (Baskin= η επιδρομή. Εδώ εννοεί τις επιδρομές των ατάκτων Τούρκων σ’ ελληνικά χωριά πριν τον Μεγάλο πόλεμο και κατά τη διάρκειά του) δεν μας πείραξαν εμάς ούτε στο μποϋκοτάζ . Στο μποϋκοτάζ δεν ψώνιζαν απλώς από Έλληνες και κάτι φοβέρες πετούσαν, φοβέρες είχαμε, αλλά κι οι δικοί μας άμα βρίσκαν τον τρόπο χτυπούσαν άγαρμπα. Τα Κουβούκλι α βάστηξαν 3 μήνες άμυνα τότε στα μπασκίνια, κι όσους Τούρκους σκοτώναν τους τραβούσαν και τους καίγαν οι γυναίκες στους φούρνους.

Στο Σεφερμπερ λίκ (Seferberl ik= επιστράτε υση, εννοεί του 1914) με τη σκούπα μας πήραν στρατιώτε ς. Είχαμε και κατσάκηδε ς (Kacak= λιποτάκτη ς) πολλούς-άλλους τους πιάναν, άλλοι το σκάναν. Μάλιστα ένα παιδί το κρέμασαν, τον Στρατή του Φραντζή.

Όσοι πήγαν δεν γύρισαν. Είχαμε και παιδιά του Μουλκιέ μεκτεμπί (Mulkie mektebi= αγροτική σχολή) της Προύσας που τους κάναν αξιωματικ ούς, πήγαν και δε γύρισαν.

Με την ανακωχή, τότε που βγήκαν οι Έλληνες στη Σμύρνη, άρχισε να οργανώνετ αι το κεμαλικό κίνημα. Εκείνοι που δημιούργη σαν ουσιαστικ ά τον Κεμάλ ήταν ο Ετέμ μπέης και ο αδελφός του Τεσίτ μπέης, παιδιά του Αλή μπέη-Τσερκέζοι ήταν αυτοί-καθώς κι ένας άλλος, ο συνταγματ άρχης Ρεφίκ από το Εμρέ κιοϊ του Μιχαλιτσι ού. Αυτοί αναδείξαν τον Κεμάλ, αλλά ύστερα ήρθαν σε ρήξη με τον Ισμέτ και τον Κεμάλ, γιατί ο Κεμάλ ήθελε να τους σκοτώσει για να μην του πάρουν την αρχή, μαζί τους ενώθηκε και ο Αζναβούρ πασάς, Τσερκέζος κι αυτός, και δώσαν μάχες πολλές με τους κεμαλικού ς. Γι’ αυτό άλλωστε οι Τσερκέζοι πήγαν με τον ελληνικό στρατό κι αυτοί τότε μας προστάτεψ αν κι εμάς και κατά το διάστημα της ανακωχής και κατά το διάστημα της κατοχής από ατάκτους.

Όταν ήρθαν τα ελληνικά στρατεύμα τα στο ’20, οι Τούρκοι μείναν εκεί, δεν τους πείραξε κανένας, κι όχι μόνο αυτό αλλά 150 χωριά ης περιοχής, ελληνικά και τούρκικα, κάναν επίσημο πρωτόκολλ ο, ότι είμαστε ευχαριστη μένοι από την ελληνική διοίκηση και θέλουμε να μείνει η Ελλάδα εδώ, κι αυτό το έγγραφο το στείλαν στις Δυνάμεις, γιαυτό τότε μερικά φύλλα της Ευρώπης κάναν ανθελληνι κή προπαγάνδ α και δημοσιεύα ν τάχα καταπιέσε ις των Ελλήνων εναντίον του τουρκικού στοιχείου . Ο πατέρας μου ενέργησε τότε πολύ σ’ αυτό το ζήτημα και του έδωσε συγχαρητή ρια γράμματα η Ελληνική Διοίκηση (τα συγχαρητή ρια αυτά γράμματα μου τα έδωσε μόνο προς αντιγραφή ο πληροφορη τής επί τόπου, διστάζων να τ’ αποχωριστ εί, βλέπε επισυναπτ όμενα ακριβή αντίγραφα).

Όσοι ήταν η ηλικία τους τότε να υπηρετήσο υν όλοι πήγαν στο στρατό εθελοντές τάχα, δεν μπορούσαν να επιστρατε ύσουν επισήμως Τούρκους υπηκόους, αλλά έλεγαν στις Δυνάμεις ότι είναι εθελοντές και τους παίρναν με το ζόρι.

40 μέρες γυμνάσια μας κάναν και μετά στην πρώτη γραμμή: Αφιόν Καραχισάρ, Εσκί Σεχίρ … Κι εγώ ήμουν τότε στρατιώτη ς και στην υποχώρηση έμαθα ότι οι δικοί μας έφυγαν και γλύτωσαν. Λιγοστοί φύγαν απ’ το Μπουγάζι (εννοεί την εκβολή του Ρυνδάκου) με καΐκια κι οι πιο πολλοί απ’ την Πάνορμο, πέρασαν με πλοία στη Ραιδεστό.

Μετά ο στρατός ο δικός μας περνώντας από κει στην οπισθοχώρ ηση τόκαψε το Μιχαλίτσι .

ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑ ΣΗ
(Μπ. Νικηφορίδ ης-Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, 26/6/63) (σ.75)

Οι Μιχαλιτσα νοί έχουν σκορπίσει κατά ομάδες στα Κύργια της Δράμας, στη Δράμα, στις Σέρρες, στη Θεσσαλονί κη, στην Έδεσα. Μερικοί υπάρχουν και στη Λάρισα και στην Αθήνα.

Στη Θςσσαλονί κη είναι κάποιος Νικηφόρος Καραγκιοζ ίδης που ήταν και επίτροπος στην εκκλησία του Κάτω Μαχαλά στο Μιχαλίτσι . Τώρα στη Νεάπολη έχει μπακάλικο, είναι γέρος και μπορεί νάχει και τίποτα εκκλησιασ τικά βιβλία.

Οι πρόσφυγες από το Λουπάδι δεν ξέρω που έχουν εγκαταστα θεί, ξέρω μόνο πως στη Θεσσαλονί κη είναι κάποιος Αντώνης Ποριάζ (Ποριάζ ήταν το επώνυμό του στη Θεσσαλονί κη, εδώ ίσως να τόχει αλλάξει) που έχει δυο θυγατέρες καθηγήτρι ες, η μια μάλιστα είναι καθηγήτρι α της Γαλλικής, Το επάγγελμά του είναι πεταλωτής, άλλα στοιχεία δεν ξέρω.

(Μπ. Νικηφορίδ ης, 28/6/63) (σ. 77)

Ακριβές αντίγραφο εγγράφου που κατέχει ο κτηματίας Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, κάτοικος Καστοριάς, ο οποίος κατάγεται από το Μιχαλίτσι . Το παραχώρησ ε μόνο γι’ αντιγραφή επιτόπου, γιατί είχε δισταγμού ς να τ’ αποχωριστ εί περισσότε ρο, προκειμέν ου να γίνει φωτοτυπία .

Το πρωτότυπο είναι δακτυλογρ αφημένο σε μονόφυλλο σχήματος κόλλας διαγωνισμ ού χωρίς χαράκια. Το κείμενο έχει ως εξής:

Ακριβές Αντίγραφο ν

Απόσπασμα

Ημερησίας Διιαταγής Διλοχίας της 18ης Σ/βρίου 1920-
Δραττόμεν ος της ευκαιρίας ταύτης και έχων υπ’ όψει ότι ο υπολοχαγό ς
Μανιαδάκη ς Κ. επέτυχεν δια θαυμαστής επιδεξιότ ητος τη χρησιμοπο ιήσει
του Τούρκου Δημάρχου Σεραγετήν εφέντη και τη βοηθεία του ομογενού (sic)
Σεϊτανίδο υ την υποβολήν επισήμως δι’ επιτροπής ης προΊστατο
ο άνω Δήμαρχος προς τον Στρατηγόν Διοικητήν της Μεραρχίας, ψηφί-
σματος της περιφερεί ας Μιχαλίτσι, υπογεγραμ μένου υπό 300 αγάδων,
Μουτάριδω ν (sic), Εμάμιδων και λοιπών προεστώτω ν, δι ου εζητείτο από τους
πρωθυπουρ γούς (sic) Αγγλίας, Γαλλίας και Ελλάδος η παραμονή του Ελληνικού
στρατού και της Ελληνικής Διοικήσεω ς εις την περιφέρει άν των, ίνα α-
παλλαγώσι δια παντός της κακοδιοικ ήσεως των ομοφύλων των και θεωρών
ότι το έγγραφον τούτο κατά πολύ ήθελε προαγάγει την Εθνικήν ημών υ-
πόθεσιν, επ’ αυτού δε στηριζόμε νος ο μέγας ημών Κυβερνήτη ς δύναται
να προέλθη εις διεκδίκασ ιν (sic) των και άλλοτε Ελληνικών τούτων εδάφων (sic),
ου μόνον αλλά και του εγγράφου αποτελούν τος ζώσαν απάντησιν εις τα εν αυτώ
Ευρωπαϊκώ Τύπω γραφέντα εναντίον της Ελληνικής κατοχής υπό
κακοβούλω ν τινων Τουρκοφίλ ων, εκφράζω αυτώ δίκαιον έπαινον.

                  Γ. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟ Σ
                       ΤΑΓ/ΡΧΗΣ
Δια την Ακρίβειαν της αντιγραφή ς
2 Λόχος της Διλοχίας Μεραρχίας Αρχιπελάγ ου (sic)
Διοικητής Λόχου
Κ. ΜΑΝΙΑΔΑΚΗ Σ
Υπολ/γός



(Μπ. Νικηφορίδ ης, 28/6/63) (σ. 80)

Ακριβές αντίγραφο εγγράφου που κατέχει ο κτηματίας Ιωάννης Σεϊτανίδη ς, κάτοικος Καστοριάς, ο οποίος κατάγεται από το Μιχαλίτσι και το κληρονόμη σε από τον πατέρα του. Το παραχώρησ ε μόνο γι’ αντιγραφή επιτόπου, γιατί είχε δισταγμού ς να τ’ αποχωριστ εί περισσότε ρο, προκειμέν ου να γίνει φωτοτυπία .

Το πρωτότυπο είναι δακτυλογρ αφημένο σε μονόφυλλο διαστάσεω ν 0.205Χ 0,16. Το χαρτί έχει σκιώδεις παραστάσε ις, όπως τα νομίσματα: είναι χωρισμένο σε ρόμβους που καθένας έχει μέσα το δικέφαλο αετό. Το κείμενο έχει ως εξής:

ΣΤΡΑΤ. ΔΙΟΚ. (sic) ΠΑΝΟΜΟΥ
ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ Ν ΓΡΑΦΕΙΟΝ ΙΙον
-----------------------------
Αριθ, Πρωτ. Ε.Μ. 154/44
                  Εν Πανόρμω τη 14η Ιανουαρίο υ 1922

Η
Στρατιωτι κή Διοίκησις Πανόρμου
Προς
Την Ανωτ. Γεν. Στρατ. Διοίκησιν
(( Γραφείον ΙΙον ))
                                                                              Σμύρνην

Επί τη ευκαιρία ταύτη θεωρώ καθήκον ν’ αναφέρω υμίν, ότι δια
την υιοθέτησι ν της αντιλήψεω ς περί υποβολής του υπομνήματ ος και
την εντύπωσιν παρά τοις επιφανέσι Τούρκοις της ανάγκης προς ανά-
ληψιν της τοιαύτης πρωτοβουλ ίας εκ μέρους τούτων, ενέργεια του
ενταύθα εμπόρου Αλεξ. Μαρδίρη και του εκ Μιχαλιτσί ου τοιούτου
Γεωργίου Σεϊτανίδο υ, η εν γένει δραστηριό της αυτών,δια την επιτυ-
χίαν τοιούτων πράξεων, σχετιζομέ νων με την ευνοϊκήν εξέληξιν (sic) των
εθνικών ημών πραγμάτων, χρονολογο υμένην από της εποχής της Τουρ-
κοκρατίας και της προσωρινή ς ενταύθα εγκαταστά σεως του Κεμαλισ-
μού, η προθυμία μεθ’ ης παρέχουσι τας υπηρεσίας των δια την εξυπε-
ρέτησιν (sic) των εθνικών σκοπών, όλα ταύτα δικαιολογ ούσι πλήρως την
ανάγκην, όπως ευαραστηθ είτε να ενεργήσετ ε αρμοδίως προς απόδοσιν
τούτοις μιάς ηθικής αμοιβής, δια της απονομής ανταξίου προς την
δράσιν των παρασήμου .
Τούτο κατά την εμήν γνώμην θέλει οδηγήση (sic) αυτούς προς άλλους θυσί-
ας, θέλη γεννήση (sic) την άμιλλαν και θέλει διεγείρη (sic) τον εθνικόν ζή-
λον και ετέρων ενταύθα ομογενών.

                                                         Δια την ακρίβειαν
(σφραγίδα της στρατιωτι κής Διοίκησης Πανόρμου)
                                              (υπογραφή δυασανάγν ωστη)[/i]


Χειρόγραφ ο Φιλίππου Φιλιππίδη από το Μιχαλίτσι, με τίτλο «Μιχαλίτσιον».

Το έστειλε από τις Σέρρες στις 19/8/53
Σελίδες μεγάλες 6

ΜΙΧΑΛΙΤΣΙΟΝ (σ. 83)

Η πόλις αύτη κείται εις τον Νομόν Προύσης μεταξύ της Πανόρμου, απέχουσα εξ αυτής 42 χιλιόμετρ α, και της Προύσης εις απόστασιν 73 χιλιομέτρ ων εκ ταύτης. Περί τα δύο χιλιόμετρ α βορείως είναι η συμβολή των δύο σπουδαιοτ άτων και μεγάλων ποταμών της Μυσίας Ρυνδάκου και Μακίστου πλωτών δια ποταμόπλο ια διενεργού νται μεγάλας μεταφοράς της τεράστιας γεωργικής και κτηνοτροφ ικής παραγωγής Μιχαλιτσί ου και περιχώρων . Είναι εκτισμένη επί επιμήκους εκ Β. προς Ν. λοφώδους εκτάσεως ύψους 50 μέτρων από της πέριξ απεράντου πεδιάδος ούσης κυριολεκτ ικώς λόγω της παροιμιώδ ους ευφορίας της επιγείου παραδείσο υ.

Περί της κτίσεώς της ουδέν ακριβές είναι γνωστόν πλην των εκ παραδόσεω ς γνωστών ότι οι πρώτοι κάτοικοι αυτής υπήρξαν Έλληνες χριστιανο ί προσφυγόν τες εκ της εις απόστασιν 25 χιλιομέτρ ων Ν.Α. Μέλτε Μπαϊρί υπαρχούση ς άλλοτε ακμαζούση ς Βυζαντινή ς πόλεως της Μιλητουπό λεως, καταστραφ είσης εξ αλλεπαλλή λων σεισμών, επιδρομών και της νοσηρότητ ος του κλίματος λόγω των παρατεταμ ένων πλημμυρών του Ρυνδάκου.

Το όνομα εδόθη εκ του αρχηγού των πρώτων οικιστών Μιχαήλ τινός μεγάλου άρχοντος και γεωκτήμον ος κατέχοντο ς μεταξύ Μιλητουπό λεως και Μιχαλιτσί ου απεράντου ς εκτάσεις εξ ων μικρόν τμήμα φέρει μέχρι σήμερον και το όνομά του, το Μιχαήλ Τσιφλίκ.

Ο πληθυσμός της πόλεως ταύτης απηρτίζετ ο μέχρι του 1915 εκ 450 ελληνικών χριστιανι κών οικογενει ών, 325 αρμενικών οικογενει ών, 45 εβραϊκών και 3.000 μουσουλμα νικών οικογενει ών. Η επικρατού σα δι’ όλον τον πληθυσμόν γλώσσα ήτο η τουρκική εφάμιλλος της ομιλουμέν ης τοιαύτης εν Κωνσταντι νουπόλει λόγω της μικράς αποστάσεω ς εκ ταύτης δια των ποταμοπλο ίων και της συχνοτάτη ς ως εκ τούτου επικοινων ίας. Η ελληνική Κοινότης παρ’ όλον ότι δεν διετήρει την παλαιάν αυτής ακμήν, καμφθείσα ν ιδίως μετά τον Κριμαϊκόν πόλεμος και την δημιουργί αν των σλαυϊκών βαλκανικώ ν ηγεμονιών, οπότε η χειμαρρώδ ης εισροή χιλιάδων Μουσουλμά νων προσφύγων εκ της Βαλκανική ς εις την Μικράν Ασίαν επέδρασε συγκλονισ τικώς εις την οικονομικ ήν ζωήν ολοκλήρου άλλωστε του Ελληνισμο ύ της Μικράς Ασίας.

Είχεν δύο εκκλησίας μεγαλοπρε πεστάτας της Αγίας Παρασκευή ς (του Κάτω Μαχαλά) και του Αγίου Δημητρίου (του επάνω Μαχαλά), παρεκκλήσ ιον του Αγίου Γεωργίου, της Αγίας Αικατερίν ης στον Άνω Μαχαλά, της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, δύο επί τη μνήμη του Αρχαγγέλο υ Μιχαήλ. Εξωκκλήσι α δε μετ’ αγιασμάτω ν του Ιωάννου του Βαπτιστού, του Σπυρίδωνο ς Θαυματουρ γού, και του Πρωτοκλήτ ου αποστόλου Ανδρέου.

Τα εξωκκλήσι α ταύτα επ’ εσχάτων σχεδόν είχον καταντήσε ι απρόσιτα δι’ ιεροτελεσ τίας λόγω της ακατονομά στου μετά φανατισμο ύ συμπεριφο ράς των προσφύγων Μουσουλμά νων, οικησάντω ν εγγύς των αγιασμένω ν ως ανωτέρω χώρων.

Διετήρει εν αξιοθαυμά στω ακμή Επτατάξιο ν αστικήν σχολήν αρρένων εν λαμπρά οικοδομή μετ’ απεράντου σχολικού δενδροφύτ ου κήπου, παραπλεύρ ως δε ευρυχώτατ ον οίκημα δια κατοικίαν του Διευθυντο ύ της Σχολής, και δια τας συνεδριάσ εις της Εφοροδημο γεροντίας της Κοινότητο ς (Συνοδικόν). Τοιαύτα οικήματα υπήρχον παραπλεύρ ως του παρεκκλησ ίου Αγίου Γεωργίου δια τας διδασκαλί σσας, και της Αγίας Αικατερίν ης δια τον τρίτον διδάσκαλο ν της Αστικής Σχολής. Επίσης τετρατάξι ον Παρθεναγω γείον εις καλλιτεχν ικωτάτην οικοδομήν με ωραίον και ευρυχώτατ ον σχολικόν κήπον.

Τα εκπαιδευτ ήρια ταύτα συνετηρού ντο εκ των προσόδων των εκκλησιών και παρεκκλησ ίων, ιδίως όμως εκ των προσόδων της αξιολόγου κοινοτική ς κτηματική ς περιουσία ς, δημιουργη θείσης δια των διαφόρων κληροδοτη μάτων των Ελλήνων κατοίκων της Κοινότητο ς. Η αρμενική Κοινότης είχεν μίαν μόνην εκκλησίαν τιμωμένην επ’ ονόματι του Σούρπ Σαρκίζ, διετήρει δε, αξιοπαίνω ς μίαν δημοτικήν Σχολήν μικτήν εις περίλαμπρ ον κτίριον εντός του απεράντου περιβόλου της Εκκλησίας .

Οι ολιγάριθμ οι Εβραίοι εμόρφωναν τα τέκνα των εις Μουσουλμα νικά Εκπαιδευτ ήρια, ως ευκτήριον δε τόπον εχρησιμοπ οίουν ευρυχωροτ άτην αίθουσαν εβραϊκής οικίας μετακομίζ οντες τους νεκρούς προς ταφήν δι’ αμάξης εις το εβραϊκόν νεκροταφε ίον της Προύσης. Εν ω οι μεν Έλληνες είχον δύο νεκροταφε ία μετά πολλών ενεπιγράφ ων μαρμαρίνω ν πλακών και οι Αρμένιοι εν νεκροταφε ίον εγγύς της Ελληνικής ορθοδόξου Εκκλησίας Αγίας Παρασκευή ς.

Ο Μουσουλμα νικός πληθυσμός διετήρει παρ’ όλην την πλεονεκτι κήν από πολλών απόψεων, θέσιν αυτού εξ τετρατάξι α Δημοτικά Σχολεία και μίαν τριτάξιον αστικήν Σχολήν, είχεν δε εξ τζαμιά εξ ων τα σπουδαιότ ερα το Γενή Τζαμί, το Τσαρσί Τζαμί, παραπλεύρ ως του Διοικητηρ ίου, και το Ουλού Τζαμί εγγύς των στρατώνων του εδρεύοντο ς εν τη πόλει ταύτη τουρκικού Συντάγματ ος.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚ Η ΖΩΗ (σ. 85)

Οι κάτοικοι ησχολούντ ο εις μίαν ακμάζουσα ν γεωργίαν, κτηνοτροφ ίαν, σηροτροφί αν, αμπελουργ ίαν και βιοτεχνία ν, και σπουδαίον εμπόριον. Το Ελληνικόν στοιχείον κατείχε κατά δευτέραν μοίραν έπειτα από το Μωαμεθανι κόν εκτάσεις αγρών αλλ’ είχεν περί τα 2,5 εκατομμύρ ια μωρεοδένδ ρων (εκ του συνόλου των 4 εκατομμυρ ίων) τρεις χιλιάδες στρέμματα περίπου αμπελώνων . Το ήμισυ των βιοτεχνικ ών, επαγγελμα τικών και εμπορικών καταστημά των της αγοράς (αριθμούση ς 350 περίπου καταστήμα τα) τα 0.80 δε του εμπορίου διενεργου μένου ευρύτατα μέχρι Κωνσταντι νουπόλεως και αρκετών άλλων εμπορικών κέντρων της Ασιατικής Τουρκίας. Εν γένει το ελληνικόν στοιχείον ευρίσκετο εις ζηλευτήν θέσιν από οικονομικ ής επόψεως, γεγονός όπερ αφαίνετο εκδήλως εκ της όλης εμφανίσεω ς των δύο ελληνικών συνοικιών και του πλέον ή ανέτου τρόπου ζωής των Ελλήνων κατοίκων. Το Μωαμεθανι κόν στοιχείον κατέχον ως ευνόητον τα πολιτικά και στρατιωτι κά αξιώματα της διοικήσεω ς είχεν το 0.60 των απεράντων εκτάσεων αγρών, ικανόν αριθμόν καταστημά των εν τη αγορά, τα 8 εκ των 9 εκτεταμέν ων ξενώνων εξυπηρετο ύντων ανέτως την σημαντική ν κίνησιν των εκ των πέριξ πόλεων (Προύσης, Κερμαστής, Μπαλούκ Κεσέρ, Αδραμυτίο υ, Καρά Βίγα, Αρτάκης, Γιονέν Πανόρμου κλπ) διερχομέν ων, καθ’ ότι ο Μιχαλίτσι ον απετέλει κόμβον συγκοινων ίας μεταξύ των ανωτέρω πόλεων μέχρι της εποχής καθ’ ην κατεσκευά σθη η Σιδηροδρο μική γραμμή Πανόρμου-Σμύρνης.

Το αρμενικόν στοιχείον κατείχεν αρκετά καλήν  θέσιν εν τη σηροτροφί α, εν τη αγορά της πόλεως και εν γένει είχεν την τρίτην σειράν εν τη οικονομικ ή ζωή της πόλεως.

Τα απεριγράπ τως άφθονα προϊόντα της γεωργίας και των συναφών κλάδων ταύτης, η αναρίθμητ ος κτηνοτροφ ία της τε πόλεως και της περιοχής, ο απίστευτο ς πλούτος εις ιχθείς των ποταμών Ρυνδάκου και Μακίστου της εγγύς εκτεινομέ νης γραφικοτά της λίμνης Απολλωνιά δος παρείχον εις τους κατοίκους του Μιχαλιτσί ου παροιμιώδ η ευκολίαν δια την διαβίωσιν . Η πραγματικ ότης εις το κεφάλαιον τούτο ήτο ανωτέρα πάσης περιγραφή ς.

Κατόπιν των ανωτέρω είναι ευνόητον ότι και η κοινωνική ζωή ήτο ανάλογος προς τα άφθονα μέσα και τρόπους ζωής.

Πλήρης γαλήνης, πλήρης πεποιθήσε ως προς τους σκοπούς της ζωής, ιδίως το ελληνικόν στοιχείον, προικισμέ νον φυλετικώς με τα έξοχα χαρίσματα είχεν το σκήπτρον της όλης κοινωνική ς ζωής της πόλεως. Αι θρησκευτι καί εορταί, οι οικογενει ακαί εορταί (γάμοι, αρραβώνες κλπ) αι σχολικαί εορταί απετέλουν σημαντικο ύς σταθμούς δι’ ολόκληρον τον πληθυσμόν της πόλεως κατά την διάρκειαν εκάστου έτους, διότι προσκαλού μενοι εις τας εορτάς ταύτας μετείχον και οι τα πρώτα έχοντες του Μωαμεθανι κού και αρμενικού στοιχείου .

Το ελληνικόν στοιχείον του Μιχαλιτσί ου έχον εκ παραδόσεω ς από της Βυζαντινή ς εποχής τας ιστορικώς και λαογραφικ ώς γνωστάς υπερόχους κοινωνικά ς συνηθείας απετέλει εν τω τμήματι εκείνω της Μικράς Ασίας εν πολύτιμον κέντρον εξασκούν αναμφισβή τητον πολύτιμον επίδρασιν και επί των μεταξύ Μιχαλιτσί ου και Προύσης ελληνικών χωρίων, των οποίων αυτή η ύπαρξις διεσώθη από της κατακτήσε ως και εντεύθεν εκ των επικινδύν ων υπερβασιώ ν διαφόρων ισχυρών προσώπων της Μωαμεθανι κής διοικήσεω ς, δια της ευθαρσούς επεμβάσεω ς Ελλήνων προυχόντω ν του Μιχαλιτσί ου κατεχόντω ν καλώς την Μωαμεθανι κήν νοοτροπία ν και ιδιοσυγκρ ασίαν. Σήμερον εκ της όλης ως ανωτέρω περιγραφε ίσης, ευδαίμονο ς πόλεως Μιχαλιτσί ου, δεν υπάρχει ειμή εις απέραντος σωρός ερειπίων, μια μικρά δε κώμη προς Β. της καταστραφ είσης πόλεως. Την 29ην Αυγούστου 1922 επυρπολήθ η η πόλις αρχής γενομένης εκ των Ελληνικών συνοικιών .

Ο Ελληνικός πληθυσμός αρκετά αραιωθείς από το 1909 και εντεύθεν λόγω της στρατεύσε ως, λόγω των διωγμών  (1914-1918) προσέφυγε στερούμεν ος των πάντων εις την Ελλάδα, τον Σεπτέμβρι ον 1922 και εγκατεστά θη κατά μεγάλας ομάδας εις την περιφέρει αν Κυργίων Δράμας, εις την πόλιν των Σερρών, εις Θεσσαλονί κην και εις την Έδεσσαν.

Το δε αρμενικόν στοιχείον εξοντώθη κατά τον πλέον κτηνώδη τρόπον απαχθέν εις εξορίαν μέχρι των ερήμων της Συρίας κατά το 1916 εξ ης επέστρεψα ν εις Μιχαλίτσι ον περίπου 60 άτομα εκ του όλου αριθμού των 2.000 απαχθέντω ν.

(χειρόγραφ α) Σέρρες 19/8/53       Φίλ. Χ. Φιλιππίδη ς
                            Μικρασιάτ ης
                                                       εκ Μιχαλιτσί ου (Προύσης)


Σημείωση συντάκτη (Ιούλιος 2021)

Στο αρχείο του οικισμού αυτού δεν περιλαμβά νεται κανένα δελτίο από τον πληροφορη τή Ιωάννη Μπίσκο, με τον οποίο συζήτησε ο συνεργάτη ς του ΚΜΣ Μπάμπης Νικηφορίδ ης, όπως αναφέρετα ι στο αντίστοιχ ο δελτίο του ιδίου της 26/6/63.

Υποθέτω ότι το σχετικό υλικό έχει περιληφθε ί στο κεφάλαιο «Έξοδος», που αποτελεί ξεχωριστό υλικό του ΚΜΣ και δεν είναι διαθέσιμο στο “ψηφιοποιημένο” αρχείο του, αλλά ο ερευνητής πρέπει να επισκεφθε ί τη βιβλιοθήκ η του ΚΜΣ, για να το φωτογραφί σει από το monitor. Υπενθυμίζ εται ότι το “ψηφιοποιημένο” αρχείο του ΚΜΣ προέρχετα ι από απλή σάρωση των χειρόγραφ ων δελτίων των συνεργατώ ν του.



 

SimplePortal 2.3.7 © 2008-2021, SimplePortal