Αποστολέας Θέμα: ΟΔΙΚΗ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑ- ΑΜΑΞΑΔΕΣ  (Αναγνώστηκε 2506 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Δώστε Συγχαρητήρια
  • -Δώστε: 106
  • -Λαμβάνω: 53
  • Μηνύματα: 760
  • Τόπος: Ραφήνα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 65
  • Φύλο: Άντρας
ΟΔΙΚΗ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΑ- ΑΜΑΞΑΔΕΣ
« στις: 10 Φεβρουάριος 2010, 12:00:25 μμ »
OΔΙΚΗ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝ ΙΑ-ΑΜΑΞΑΔΕΣ


Οι άμαξες ήταν πανάρχαια μέσα συγκοινων ίας, γνωστές με διάφορες παραλλαγέ ς σ’ όλους σχεδόν τους λαούς. Η άμαξα αποτελούσ ε από τις σπουδαιότ ερες εφευρέσει ς του ανθρώπου και αποδείχτη κε σημαντικό ς παράγοντα ς ανάπτυξης του εμπορίου και τις συγκοινων ίας.     
O αμαξάς ήταν ο επαγγελμα τίας οδηγός, ιδιοκτήτη ς της άμαξας και των αλόγων.  Άμαξα ήταν το τροχοφόρο όχημα (τετράτροχ ο)  που σέρνονταν συνήθως από άλογα (ιππήλατο) και χρησιμοπο ιούνταν κυρίως για την μεταφορά προσώπων και πραγμάτων .


■….Αμάξια είχαν μόνο οι αμαξάδες που έκαναν τη συγκοινων ία Μουδανιά (1)- Προύσα (2) και από την άλλη Κασαμπά (3)  Μεχαλίτσι(4) κλπ.
Ο δρόμος αυτός ήταν δημόσιος και πολύ ωραίος (5)….

Απ΄τη ζωή της παλιάς Τρίγλιας
Σταύρος Δ. Μαργαρίτη ς
«Τριγλιανά Νέα», 26 Ιανουαρίο υ 1985, αρ.φύλλου 50
Τριγλιανά Λαογραφικ ά, 2002.   

Λεξιλόγιο- σχόλια
(1)Μουδανιά- Μουντανιά (Μudanya): Παραλιακή πόλη του Κιανού κόλπου της Προποντίδ ας. Απέχει  12 χλμ. ανατολικά  από την Τρίγλια. Η πόλη ιδρύθηκε κατά την αρχαιότητ α ως αποικία της Κολοφώνας (Ε’ αιώνας π.Χ.), αρχηγός των αποίκων ήταν ο Μύρλος  και ονομάστηκ ε Μύρλεια. Έπειτα ονομάστηκ ε Απάμεια, από το όνομα της συζύγου του Προυσία Α’, η οποία λεγόταν Απάμα.
Κατά τον Μεσαίωνα ονομάστηκ ε Μontagnae, του ονόματος αυτού παραφθορά είναι το σημερινό Μουντανιά (Μουδανιά). Τα Μουντανιά είναι επίνειο της Προύσας με την οποία συνδέεται σιδηροδρο μικώς.   
 Το λιμάνι των Μουδανιών (Σκάλα του Μουδανιού) ήταν  λιμάνι με μεγάλη σπουδαιότ ητα, από το οποίο εξυπηρετο ύνταν οι πόλεις της Προύσας, του Ερτογρούλ και του Αφιόν Καρά Χισάρ, προσέδιδε στην πόλη των Μουδανιών ρόλο οικονομικ ού κέντρου της περιοχής. Είχε εμπόριο ζωηρότατο . Πριν την Μικρασιατ ική Καταστροφ ή  είχε 8.500 κατοίκους . Η συντριπτι κή πλειονότη τα των κατοίκων ήταν Έλληνες (7.000 Έλληνες).
(2)Προύσ(σ)α: (τουρκικά Μπρούσα-Bursa):
     Ιστορική και μεγάλη πόλη της Τουρκίας στη ΒΔ Μικρά Ασία, στην περιοχή της αρχαίας Βιθυνίας και σε απόσταση περίπου 35 χιλιομέτρ ων από την Προποντίδ α.
     Η πόλη κατέχει αρκετή έκταση στους πρόποδες του Βιθυνικού Ολύμπου. Εκτεταμέν η σε γόνιμο πεδιάδα με άφθονο πράσινο χρώμα σε θελκτική τοποθεσία .
      Το 1921 οι κάτοικοι της Προύσας ήταν πάνω από 100.000.  Η Ελληνική κοινότητα της πόλης είχε 6.000- 7.000 κατοίκους .  Η Προύσα ήταν έδρα του Μητροπολί τη Προύσσης-Μουδανίων και Τριγλίας. Η Ελληνική κοινότητα είχε τρεις ενορίες. Οι Έλληνες ήταν η ψυχή της Προύσας.       
     Στην Μητρόπολη της Προύσας υπάγονταν: η Προύσα, τα Μουδανιά, η Τρίγλια, η Σιγή, το Δερμιρδέσ ι, το Πελλαδάρι, οι Ελιγμοί, η Μεσαίπολη, το Νεοχώριο, το Αρβανιτοχ ώρι, το Πλατύανον, το Τεπετζίκ, το Καλασάνι και το Σουσουρλο ύκ. Τα Μουδανιά ήταν το επίνειο.
       O  Ελληνικός Στρατός κατέλαβε την Προύσα στις 26/4/1920 και παρέμεινε εκεί μέχρι 29/8/ 1922. 
  Η σημερινή Προύσα είναι  η 4η μεγαλύτερ η πόλη της Τουρκίας με 1.200.000 κατοίκους . Πολύ όμορφη πόλη με ανθόκηπου ς και πολλά μνημεία.   

(3) Κασαμπάς (αλλιώς Κερμαστή ή Κρεμαστή) : Κωμόπολη νότια του Μιχαλιτσί ου επί των δύο οχθών του Ρυνδάκου ποταμού(Αδρανός τσάι ή Μίχαλιτς σου). Το 1921 είχε πάνω από 5.000 κατοίκους, οι μισοί ήταν Έλληνες.  Βορειοδυτ ικά της Κερμαστής υπάρχουν τα ερείπια της αρχαίας Μιλητόπολ ις. Σήμερα ονομάζετα ι Μουσταφά Κεμάλ Πασά (Μustafa Kemal Pasa).               
(4) Μεχαλίτσι- Μιχαλίτσι: Πολίχνη δυτικά της λίμνης Απολλωνία ς, κατείχε ευρεία έκταση και πλούσια αγορά, συγκοινων ιακός κόμβος. Δέσποζε της εξόδου γόνιμης πεδιάδας προς την Προποντίδ α. Το 1921 είχε περίπου 7.800 κατοίκους, εκ των οποίων οι 6.800 ήταν Έλληνες.  Είχε σπουδαιότ ητα συγκοινων ιακή, επί της οδού Πανόρμου (χερσονήσο υ της Κυζίκου) προς την Προύσα. Σήμερα ονομάζετα ι Καρατζάμπ εη (Karacabey).
(5) Οι αμαξιτοί  δρόμοι που συνέδεαν μεταξύ τους όλα τα χωριά της περιοχής της Προύσας με την πόλη  ήταν σε εξαιρετικ ή κατάσταση . Οι δρόμοι Προύσας-  Κίου (34,5χλμ.)  και Προύσας- Μουδανιών (34 χλμ.)  εγκαινιάσ τηκαν στα 1865. Ο δρόμος που συνέδεε την Προύσα  με το Μεχαλήτσι ή Μιχαλίτσι  προεκτειν όταν  μέχρι την Πάνορμο (Παντέρμα) και την Αρτάκη.
Τα Μουδανιά συνδέοντα ν με την Προύσα με σιδηροδρο μική γραμμή που κατασκευά στηκε το 1891. Το σιδηροδρο μικό ταξίδι από Μουδανιά- Προύσα διαρκούσε δύο ώρες.   


   ■Στην παλιά μας πατρίδα Τρίγλια, υπήρχαν αμαξάδες που κάναν τη συγκοινων ία Τρίγλια - Μουδανιά - Προύσα. Από δαύτους αναφέρω μερικούς, ήταν o Δημοφάνης, o Επιφάνης, ο Δημητρός Κοκκαλάς (Πρωτοσύγκ ελος, το γιατί τον λέγαν Πρωτοσύγκ ελο θα το πούμε μια άλλη φορά), o Χρήστος ο Τσιπουράς που βρίσκεται εν ζωή και κατοικεί στα Νέα Σήμαντρα Χαλκιδική ς (Καρκάρα) και αν τον δείτε θα πείτε ότι είναι ακόμα εξηντάρης, φοράει ψηλά υποδήματα, μαύρο σγουρό σκούφο με μπασλήκι (μαντήλα) και μουστάκι στριμμένο, δηλαδή ή παρουσία του θυμίζει  την Προύσα.
   Αυτά τα αμάξια τότε τα λέγανε νταλίκες(1) και τα σέρναν δυο άλογα. Ήταν τετράτροχ α με σούστες, είχαν σκεπή και από τις δυο πλευρές είχαν άνοιγμα σαν είδος πόρτας, για να ανεβοκατε βαίνουν οι επιβάτες. Αυτές οι πόρτες έκλειναν με πέτσινες κουρτίνες για να μη βρέχονται ή κρυώνουν οι επιβάτες. Στο μπροστινό μέρος που ήταν κάπως κυρτό και το λέγανε παπουτσλή κι, καθότανε ο αμαξάς και στο πίσω μέρος προς τα έξω ήταν μια σκάρα με λάμες για να βάζουν οι επιβάτες τα μπαγάζια τους. Το μέσα μέρος πού καθόντουσ αν οι επιβάτες ήταν ολοστόλισ το με φούντες και καθρεφτάκ ια.
   Όταν καθόντουσ αν τα εσνάφια κάτω από τον μεγάλο πλάτανο πού ήταν στο παζάρι, εκεί πού ήταν όλα τα μπακάλικα, λ.χ. του Αρμόδιου, του Καλπάκη, του Θωμίδη κλπ., ή και στα καφενεία όπως του Μαθιά, το αδελφάτο (Κυψέλη), του Χάσικου κλπ., εκεί κάτω στον παχύ ίσκιο του πλάτανου, λέγανε ιστορίες, ο καθένας τα δικά του και όταν άρχιζε ο Πρωτοσύγκ ελος τις ιστορίες, τον ακούγανε όλοι με ανοιχτό το στόμα. Διότι ο Δημητρός Πρωτοσύγκ ελος ήταν ένα είδος Ναστραδίν Χότζα (2).
   Μια μέρα τους είπε: «Βρε παιδιά, σήμερα ο άνθρωπος πρέπει να χρωστά για να έχει δουλειά».
   Όλοι τον έβλεπαν μέσα στα μάτια.
   Και συνέχισε: «Ακούετε δω πέρα πού σας κρίνω. Εγώ χρωστούσα στο Νικολάκη ντο Καλπάκη κάτι ψιλοπράμα τα, κανεδυό λίρες και κάτι μετζίτια. Τώρα ο Νικολάκης ήθελε να πάει στα Μουντανιά για να πάρει το αλάτι από το μονοπώλιο . Τώρα οι άλλοι τα χτηνά ντουνά ήτανε πιο γερά, τα δικά μου ήτανε γιαβάσικα (αδύνατα) και όμως προτίμησε εμένα, Αυτό το έκανε όχι γιατί με λυπήθηκε, άλλά για να πάρει το χρέος μου. Αν δεν τον χρωστούσα θα είχα δουλειά;
   Όλοι το βρήκαν σωστό και του έδωσαν συγχαρητή ρια.

Η συγκοινων ία με τους αμαξάδες της παλιάς Τρίγλιας
Σταύρος Δ. Μαργαρίτη ς
«Τριγλιανά Νέα», 25 Ιανουαρίο υ 1983, αρ.φύλλου 40
Τριγλιανά Λαογραφικ ά, 2002

Λεξιλόγιο-σχόλια

 (1)νταλίκες- νταλίκα ή ταλίκα: Προέρχετα ι από το τούρκικη λέξη talika που σημαίνει ελαφρώς σκεπασμέν ο (περίκλεισ το) αμάξι. Σήμερα  η νταλίκα  έχει την έννοια του ρυμουλκού μενου οχήματος.   
(2)Ναστραδίν Χότζας: Χαρακτηρι στικός και γνήσιος εκπρόσωπο ς της μεσαιωνικ ής Τουρκικής λαϊκής παράδοσης (13ος αιώνας ή β΄ μισό 14ου- α΄ μισό 15ου αιώνα). Έχει συνδέσει το όνομά του με μικρές κωμικές ιστορίες.



■…Μια που τα έταζαν αυτά τα λουτρά(1) στις γυναίκες τους οι Τριγλιανο ί έπρεπε να γίνουν. Κι οι Τριγλιανο ί έκαναν τέγκι (2), τα ρούχα με τα στρωσίδια, τους μπόγους με τα μπουρνούζ ια και τους φουτάδες (3) κι αποβραδίς κρίνανε τους αμαξάδες που ήταν πολλοί, αλλά προτιμούσ αν έναν που φορούσε φαρδιά βράκα, τον Δημοφάνη, γιατί ήταν μπεσαλής στα λόγια του κι έμπιστος. Όταν του λεγες «Δημοφάνη αυτό το γράμμα θα το πάεις στην Προύσα, στο τάδε σοκάκι, στο τάδε νούμερο», αυτός το πήγαινε κι έφερνε και απάντηση.
   Την άλλη μέρα πουρνό-πουρνό ερχόταν λοιπόν ο Δημοφάνης με την ταλίκα, τσιφτέ με δυο καλοθρεμμ ένα άλογα και φώναζε: «Άντε κοκόνες, ετοιμαστε ίτε».
Κι οι κοκόνες ανεβαίναν ε στην ταλίκα από τα πλαϊνά. Οι ταλίκες είχαν σκεπή και στο εσωτερικό τους ήταν ολοστόλισ τες, με φούντες και καθρεφτάκ ια. Στο πίσω μέρος τους ήταν η σκάρα που έβαζαν οι επιβάτες τα μπαγάζια τους και στο μπρος μέρος που ήταν κάπως κυρτό και το έλεγαν παπουτσλή κι καθόταν ο αμαξάς με τους ντερμπιέδ ες (χαλινάρια) στα χέρια του.
   Το ταξίδι για την Προύσα οι άλλοι αμαξάδες τόκαναν σε εφτά ώρες, ενώ ο Δημοφάνης πήγαινε σε δέκα, γιατί στα μπαΐρια (ανηφοριές) ξέζεβε τα ζώα να πάρουν το σολούκι (4) τους, τους κρεμούσε τον τουρβά και τάφηνε να περπατούν με το ραχάτι τους. Καμουτσίκ ι ο Δημοφάνης δεν γνώριζε….

Στα λουτρά του Τσέκρυε
Σταύρος Δ.Μαργαρί της
«Τριγλιανά Νέα», 10 Νοεμβρίου 1984, αρ.φύλλου 49.
Τριγλιανά Λαογραφικ ά, 2002.

Λεξιλόγιο-σχόλια:
(1) Τα λουτρά Τσεκιρτζέ: Δυο χιλιόμετρ α έξω από το δυτικό άκρο της Προύσας βρίσκεται το χωριό Τσεκιρτζέ (Τσέκρυε) με θερμές πηγές και πολλά ξενοδοχεί α για τους λουόμενου ς. Οι πηγές  ήταν περίφημες σ’ όλη την Ανατολή, γνωστές από τα Ρωμαϊκά και τα  Βυζαντινά χρόνια.
(2)τέγκι: μεγάλος μπόγος  ραμμένος
(3) φουτάδες: λινές ποδιές.
(4) σολούκι: η αναπνοή, η ολιγόλεπτ η ανάπαυση


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακό ς.

   
Πηγές: 1.«Τριγλιανά Νέα», Τριγλιανά Λαογραφικ ά, Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανώ ν (2002) - Σταύρος Δ. Μαργαρίτη ς  (1912-1995).
2. «Γεωγραφία της Μ. Ασίας» Παντ. Μ. Κοντογιάν νη, Αθήνα 1921
3.« Μικρά Ασία, 19ος αι.-1919, Οι Ελληνορθό δοξες κοινότητε ς, Από το Μιλιέτ των Ρωμιών στο Ελληνικό Έθνος», Σια Αναγνωστο πούλου, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1997.
4. « Λαογραφικ ά Παλλαδαρί ου Προύσας Μ. Ασίας» Κωνσταντί νου Γ. Μαντά, Μορφωτικο ύ Συλλόγου Φουστάνης, Έδεσσα 1983.
5. « Αντίλαλοι από τα Μουδανιά και τα γύρω», Έκδοση του Συνδέσμου Προσφύγων Μουδανίων, Θεσσαλονί κη 1931.
6. Εγκυκλοπα ίδεια «Νέα Δομή»
7. Εγκυκλοπα ίδεια «Υδρία».

 

SimplePortal 2.3.7 © 2008-2021, SimplePortal