Αποστολέας Θέμα: ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ-ΤΣΟΠΑΝΗΔΕΣ-ΠΙΣΤΙΚΟΧΩΡΙΑ- Πιστικός,Πιστικίδης  (Αναγνώστηκε 4307 φορές)

0 μέλη και 1 επισκέπτης διαβάζουν αυτό το θέμα.

Αποσυνδεδεμένος Μέλος Φόρουμ

  • Global Moderator
  • ****
  • Δώστε Συγχαρητήρια
  • -Δώστε: 106
  • -Λαμβάνω: 53
  • Μηνύματα: 784
  • Τόπος: Ραφήνα
  • Επιβράβευση του μέλους απο : 65
  • Φύλο: Άντρας
ΚΤΗΝΟΤΡΟΦ ΙΑ- ΤΣΟΠΑΝΗΔΕ Σ
ΠΙΣΤΙΚΟΧΩ ΡΙΑ- Πιστικός, Πιστικίδη ς

Τσοπάνης- τσομπάνης: αυτός που ασχολείτα ι με τη βόσκηση ζώων, ιδιαίτερα αιγοπροβά των που τα οδηγεί στη βοσκή,  τα επιτηρεί και γενικότερ α αυτός που ασχολείτα ι με την διατροφή τους, ο βοσκός, ο ποιμένας, ο πιστικός.  


■….όριζαν μια επιτροπή, η οποία αναλάμβαν ε να πληρώνει, όπως τους αγροφύλακ ες (μπεξήδες), τους νυχτοφύλα κες (πασβάντες) και τους τσοπάνηδε ς, διότι  στην Τρίγλια ο κάθε νοικοκύρη ς είχε 2, 3, 4 κατσίκες, όπως επίσης και μεγάλα ζώα αγελάδες και κάθε πρωί άφηναν τα ζώα ελεύθερα από το σπίτι και πήγαιναν μόνα τους στο λεγόμενο Σεργί - εκεί γινότανε η συγκέντρω ση των ζώων, όπου τα έπαιρναν οι τσομπάνηδ ες και τα πήγαιναν έξω για βοσκή και το βράδυ τα έφερναν πάλι, όπου μόνα τους, πήγαιναν το καθένα στο σπίτι του...

Μια οργανωμέν η ζωή της παλιάς Τρίγλιας, Σταύρος Μαργαρίτη ς, Τριγλιανά Λαογραφικ ά. «Τριγλιανά Νέα», Αύγουστος 1986, φύλλο 57.
  
■….Είναι απόγευμα και βρίσκομαι στο Σεργί, παίζοντας με τα νερά της βρύσης, με την μεγάλη γούρνα και τους πολλούς κρουνούς. Η θεία η Σγουρίνα από αντίκρυ με μαλώνει γιατί έγινα μούσκεμα, εγώ όμως, που ν’ ακούσω. Περιμένω να γυρίσουν τα ζώα από τη βοσκή, για να χαρώ το πότισμα και την διάλυσή τους. Δεν εύρισκε εξήγηση τότε το μικρό μου μυαλό πώς τα ζώα ξέρουν τα σπίτια τους και πηγαίνουν χωρίς οδηγό. Οι τσομπάνηδ ες τα έφερναν ως την είσοδο του σπιτιού, εκείνα έπιναν νερό και σκορπούσα ν, άλλα για τον επάνω μαχαλά και άλλα έπαιρναν το δρόμο του ντερέ για να φθάσουν στα σπίτια τους βελάζοντα ς στις φωνές των μητέρων απαντούσα ν από τους στάβλους τα πεινασμέν α μικρά. (Ντουέτο που κανένας μουσικός δεν μπορεί να συλλάβη). Οι νοικοκυρέ ς άνοιγες τις πόρτες των στάβλων και εκείνα έτρεχαν να ταϊσουν με στοργή τα μικρά τους…Αξέχαστες εικόνες !!...           
Άννα Καλπάκη-Κουλούρη
«Τριγλιανά Νέα», Θεσσαλονί κη, 30/9/1976, αρ. φύλλου 6, σελ.2  


■Στην τότε πατρίδα μας ο κόσμος είχε ,σχεδόν όλοι, οικόσιτα ζώα, αγελάδες, κατσίκες, πρόβατα. Όσοι είχαν αγελάδες τις πήγαιναν στο Σεργί, ήτο στην άκρη του χωριού και μέρος ανοιχτό και γι’ αυτό τα συγκεντρώ νανε εκεί τα ζώα τους. Το ίδιο και τα κατσίκια. Και εκεί ήσαν  τσοπάνηδε ς που τα παίρνανε το πρωί και το βράδυ τα φέρνανε στο Σεργί. Ήτο και η βρύση ο Τσαούστσε με  και είχε λεκάνες γεμάτες με νερό πάντοτε φρέσκο γιατί το νερό δεν έκλεινε. Οι μπουρμάδε ς (1) τρέχαν συνέχεια. Εκτός από τα γελάδια και τα κατσίκια είχαν και πρόβατα. Αυτά τα είχαν πάλι στο σπίτι οικόσιτα. Ήταν μια ράτσα που την λέγανε καραμάνια, αυτά είχαν πολύ μεγάλες ουρές και σε πολλά από αυτά η ουρά τους ήτο τόσο μεγάλη και χονδρή που ήτο δυσανάλογ η με το σώμα τους ,διότι ήτο πιο βαριά από το σώμα και πολλά από αυτά ζούσαν τη ζωή  τους καθιστά. Αυτά τα είχε ο κόσμος στα σπίτια και τα λέγανε μπεσλεμέδ ες(2). Από τροφές υπήρχαν πάμπολες, φέρνανε ο κόσμος από τα κτήματα, από τα ελαιόδενδ ρα τα λεγόμενα πίτσια, υπήρχαν και πολλά συκαμιόφυ λλα από τις συκαμιές (μουριές). Έπειτα και από χόρτα τα κτήματα είχαν πολλά γιατί είχε και πολλά νερά ο τόπος. Πολλοί σπέρνανε γιοντζά (τριφύλλι) και έτσι αυτά τα ζώα που θρέφαν στα σπίτια δεν στοιχίζαν ε πολλά.
Ήτο και μια ράτσα κατσίκια λευκά, το μαλλί τους ήτο λεπτό σαν μετάξι και με γαρίφαλα (κέρατα) όλο ίσα προς τα επάνω αυτά τα λέγανε τιφτίκια(3) ήταν της Άγκυρας τα φέρνανε μέσα από την Ανατολή, κοπάδια για τους χασάπηδες από αυτά τα ζώα όμως ο κόσμος δεν κρατούσαν νταμουζλί κι(4) γιατί όπως φαίνεται δεν τα σήκωνε το κλίμα το δικό μας.

Η κτηνοτροφ ία στην Παλιά  Τρίγλια
Σταύρος Δ. Μαργαρίτη ς, Νέα Τρίγλια Χαλκιδική ς
(από χειρόγραφ ο  μη δημοσιευμ ένο κείμενο)

Λεξιλόγιο-σχόλια:
 (1)Μπουρμάδε ς= κρουνοί, από το τούρκικο burma=κρουνός.
(2) Μπεσλεμέδ ες= διατρεφόμ ενα, συντηρούμ ενα, από το τούρκικο besleme=διάθρεψη, συντήρηση .
(3)Τιφτίκι= από το τούρκικο tiftik=μαλλί κατσίκας λεπτό σαν το μετάξι
(4)Νταμουζλί κι= από το τούρκικο damizlik=ζώο προς τεκνοποιί α, για αναπαραγω γή  

Στην Τρίγλια υπήρχαν δυο οικογενει ακά ονόματα(επώνυμα): Πιστικός και Πιστικίδη ς.
Πιστικός ή μπιστικός= μισθωτός τσομπάνος, με μηνιαίο συμφωνημέ νο μισθό,  ο βοσκός, έμπιστος, πιστός. Αυτή τη σημασία είχε από τα χρόνια του Βυζαντίου . Στην Καππαδοκί α και στη Βιθυνία, πιστικό έλεγαν και τον υπάλληλο: «πήγα πιστικός». Σε πολλά μέρη της Ελλάδος, διατηρείτ αι μέχρι σήμερα η βυζαντινή προέλευση του όρου πιστικός.

 «Να ‘μουν τον Μάη πιστικός, τον Αύγουστο δραγάτης
και τον χειμώνα φούρναρης να φτιάχνω τις κουλούρες».
                              Δημοτικό λιανοτράγ ουδο.


Στα ενδότερα της Τρίγλιας ήταν ομάδα χωριών τα Πιστικοχώ ρια. Βρίσκοντα ν μεταξύ της παραλίας του εισερχομέ νου στον Κιανό κόλπο μέχρι τη λίμνη της Απολλωνιά δας.

■Τα χωριά  απέχουν δυο-τρεις ώρες( δηλαδή με τα πόδια 10-15 χλμ.) από την Τρίγλια στο εσωτερικό, όπως αναφέρει ο Τριγλιανό ς  Απόστολος Ηρ. Τσίτερ   στο βιβλίο του «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδ ος»-1979,  είχαν σχηματιστ εί με πολύ φοβερό τρόπο: «Μετά την επανάστασ η του Ορλώφ(1770) επί Αικατερίν ης Β’ της Μεγάλης της Ρωσίας, η οποία καταπνίγη κε από τους Τούρκους, πολλά γυναικόπα ιδα και άνδρες από την Πελοπόννη σο πουλήθηκα ν στην περιφέρει α της Απολλωνιά δας λίμνης για να φυλάγουν τα πρόβατα ως τσοπάνηδε ς (Μπιστικοί)  σε Τούρκους μπέηδες και πασάδες. Το ίδιο έγινε και με την εξοντωτικ ή εισβολή του Ιμπραήμ στην Πελοπόννη σο  με  την μεγάλη Επανάστασ η του 1821.Ο Απόστολος Τσίτερ συνεχίζει: « Τα χωριά αυτά, τα λεγόμενα Πιστικοχώ ρια, όπως τα ονομάζουμ ε, μιλούσαν διάλεκτο, η οποία ήταν εντελώς διαφορετι κή από της Τρίγλιας και των άλλων παραλιακώ ν χωριών, έμοιαζε πολύ με διαλέκτου ς της Πελοποννή σου. Η διάλεκτος των χωριών αυτών είχε μεγάλη ομοιότητα με την Μανιάτικη και γενικά με διαλέκτου ς της Πελοποννή σου».

      Όλα τα Πιστικοχώ ρια είχαν εμπορικές συναλλαγέ ς με την Τρίγλια, η οποία ήταν το κεφαλοχώρ ι της περιοχής. Στην Τρίγλια κάθε Κυριακή γινόταν παζάρι (λαϊκή αγορά). Έφερναν  με γαϊδούρια, μουλάρια, άλογα και αραμπάδες Χριστιανο ί και Τούρκοι τα προϊόντα τους από τα γύρω χωριά, σιτάρι, αλεύρι, κριθάρι, κρεμμύδια ,σκόρδα, αρνιά, κατσικάκι α, τυριά (διάφορα είδη),βούτυρο, κότες, αυγά, κάρβουνα, ξύλα, μαλλί από πρόβατα που έπλεκαν οι γυναίκες φανέλες και κάλτσες κ.α. Οι χωριάτες, αφού πουλούσαν τα προϊόντα τους, αγόραζαν σε ποσότητες από τα μπακάλικα της Τρίγλιας σαπούνι, πετρέλαιο(γκάζι), οινόπνευμ α(σπίρτο), ζάχαρη, καφέ, ρουχισμό κ.α. Οι ποσότητες ήταν μεγάλες, γιατί στο παζάρι  δεν έρχονταν πάντοτε οι ίδιοι κάθε βδομάδα αλλά έκαναν και 15 μέρες  ακόμα και μήνα για να έρθουν.  Τα προϊόντα που χρειάζοντ αν ζύγισμα, όλα  ζυγίζοντα ν από τον κανταρτζή (υπάλληλο της Δημογερον τίας), αυτά που πουλούσαν οι χωριάτες και αυτά που αγόραζαν από το παζάρι της Τρίγλιας.
Ακόμα οι Πιστικοί έρχονταν σε επαφή με διάφορα επαγγέλμα τα που εξασκούσα ν οι Τριγλιανο ί και κυκλοφορο ύσαν παράδες. Mεταλλοτε χνίτες, καζαντζήδ ες, τσουκαλάδ ες(μισοκοίλη δες) , κουντουρά δες, κουγιουμτ ζήδες, κολλυβίδη δες(σαράφηδες), γιατροί, φαρμακοπο ιοί (σπετσέρηδ ες) αμπατζάδε ς, γραφιάδες, μουτάφηδε ς, τζιβιτζήδ ες, μπογιατζή δες, καλλιοντζ ήδες(πεταλωτές), ψαθάδες, καλπάκηδε ς, σεπετζήδε ς, γούναροι, φραγκοράφ τες κ.α.

Η Αθανασία Πιστικού που γεννήθηκε στην Τρίγλια το 1905 και πέθανε στη Ραφήνα το 1997 έλεγε:«Οι Πιστικοί δεν ήταν από τα Πιστικοχώ ρια, είχαν εμπορικά πάρε- δώσε με τους χωρικούς (πιστικούς) από τα Πιστικοχώ ρια, έτσι τους έλεγαν Πιστικούς . Οι Πιστικίδη δες δεν ήταν συγγενείς με τους Πιστικούς». Το ίδιο έλεγε στην κόρη του Ηρώ Πιστικού και ο Τριγλιανό ς  Ζαφείρης Πιστικός (1906-1974) που κατοίκησε στο Κορωπί Αττικής, ότι ο πατέρας του ήταν έμπορος και είχε συναλλαγέ ς με τους Πιστικούς .

 Οι Πιστικοί  είτε ήταν πιστικοί, μισθωτοί βοσκοί ή υπάλληλοι,  είτε ίσως  κατάγοντα ν από τα Πιστικοχώ ρια   ή μάλλον είχαν δούναι-λαβείν(εμπορικές σχέσεις )με τους Πιστικούς .
Ο  Πιστικίδη ς πήρε το επώνυμό του από το πιστικός + κατάληξη –ίδης, που σημαίνει απόγονος του Πιστικού.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακό ς


Πηγές:
1.Σταύρος Δ.Μαργαρί της(1912-1995), Ν.Τρίγλια, Τριγλιανά Νέα, Τριγλιανά Λαογραφικ ά.
2. Άννα Καλπάκη-Κουλούρη,«Τριγλιανά Νέα», 30/9/1976, αρ. φύλλου 6
3. Απόστολος Ηρ. Τσίτερ, «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδ ος»- Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανώ ν, Θεσσαλονί κη 1979.
4. Δικαίος Βαγιακάκο ς, Καταγωγή Ονομάτων και Τοπωνυμίω ν,«Ιστορία Εικονογρα φημένη», Νοέμβριος 1980, τεύχος 149.
5.«Εισαγωγή στην Ελληνική Ονοματολο γία», Χαράλαμπο υ Π.Συμεωνί δη, Εκδοτικός Οίκος Αφών Κυριακίδη, Θεσσαλονί κη 1992.
6. «Γεωγραφία της Μ.Ασίας» Παντ. Κοντογιάν νης, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων, Αθήναι 1921.
7. «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνι κής», ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυ λλίδη), Θεσσαλονί κη 1998.
8. « Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλο ς- Φυτράκης, Ελευθεροτ υπία 1993


 

SimplePortal 2.3.7 © 2008-2021, SimplePortal