ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΑΠΑΡΗΣ - ΠΑΤΡΙΩΤΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΡΓΕΤΗΣ

[Στάθης Δημητρακός]

Φωτογραφία απο το αρχείο του Κοκκαλά Αλεξάνδρου. ΙΩΑΝΝΗΣ ΣΑΠΑΡΗΣ(1875- 1935)

Tριγλιανός μεγαλέμπορος στη Ρουμανία.  Μεγάλος ευεργέτης της Τρίγλιας και των Τριγλιανών. Ήταν Μαικήνας για την εποχή του. Γεννήθηκε στη Τρίγλια το 1875 ή  το 1879. Πήγε στο Σχολείο της πατρίδας του. Μετά την αποφοίτησή  από το σχολείο, βοηθούσε τον πατέρα του Ιουστίνο Σάπαρη που ασκούσε το επάγγελμα του ταχυδρόμου (ιδιωτικός ταχυδρόμος) μεταξύ Κωνσταντινουπόλεως και Τριγλίας.  Νωρίς όμως εγκατέλειψε το πατρικό επάγγελμα, αποβλέποντας σε ευρύτερους ορίζοντες. Σε ηλικία είκοσι ετών πήγε στην Προύσα κοντά στο γνωστό του πατέρα του, μεγαλέμπορο Κεχαγιά, ως υπάλληλος. Αφού κατατοπίστηκε στα του εμπορίου («ελκυσθείς εκ του Κερδώου Ερμού», όπως γράφει ο Τρύφων Ευαγγελίδης)  έφυγε για την Κωνσταντινούπολη, όπου συνεταιρίστηκε με τον Τριγλιανό έμπορο και φίλο του Θεοφάνη Γκίκογλου και επιδόθηκε στο εμπόριο εσπεριδοειδών και ψαριών. Γρήγορα κατόρθωσε να επιτύχει, να διακριθεί ως έμπορος και σύντομα να επεκτείνει τις δουλειές του στην Ρουμανία, όπου και εγκαταστάθηκε μόνιμα στο Βουκουρέστι.  Νυμφεύθηκε την Βασιλική, κόρη εμπόρου της  Βουλγαρίας καταγόμενου από την Χίο και απέκτησε μεγάλη οικογένεια. Δεν άργησε και εκεί να διαπρέψει και να γίνει γνωστός μεταξύ των μεγάλων εμπόρων. Από το 1891 είναι ένα από τα πρώτα ονόματα στον εμπορικό κόσμο του Βουκουρεστίου κι όλης της Ρουμανίας. Το Βουκουρέστι ήταν τότε από τις πλουσιότερες πόλεις της Ευρώπης. Ίδρυσε υποκαταστήματα στο Γαλάτσι, στην Βραΐλα και στην Οδησσό. Έκανε  εμπόριο σε παγκόσμια κλίμακα. Καφέδες από τη Βραζιλία, ζάχαρη από την Κούβα, χαβιάρια από τη Ρωσία. Υπήρξε  προμηθευτής του Ελληνικού Στρατού αλόγων από την Ουγγαρία και την Σερβία. Κατόρθωσε να γίνει κάτοχος τεράστιας περιουσίας. Οι επιχειρήσεις του Ιωάννη Σάπαρη έγιναν καταφύγιο για Τριγλιανούς, που ξενιτεύονταν και ήθελαν δουλειά. Ανέδειξε καινούργιους Τριγλιανούς εμπόρους στη Ρουμανία, που διακρίθηκαν, όπως, οι αδελφοί Βαμβακά Κώστας και Σταύρος, ο Δ. Νικολάκογλου, o Αλέξανδρος Μουμτζής κ.α.   Είχε ένα αδελφό, τον Χρυσόστομο, επίσης εγκατεστημένο στο Βουκουρέστι και τρεις αδελφές, παντρεμένες με Τριγλιανούς: Χαρίκλεια Τιτάγκου, Σοφία Λουτζίδη ή Λούτζογλη και Μαρία Τακά. Παρόλο όμως που ζούσε μακριά, πολύ πλούσιος, δεν ξέχασε την αγαπημένη γενέτειρά του  Τρίγλια.

Στην πρόσκληση του Δεσπότη Χρυσόστομου να βοηθήσει για το χτίσιμο του  περίφημου Διδακτηρίου της Τρίγλιας, του νεκροταφείου, της αποβάθρας και άλλων έργων ανταποκρίθηκε πλήρως. Μόνο για την ανακοιδόμηση του  σχολείου της Τρίγλιας έστειλε τρεις χιλιάδες λίρες χρυσές. Όταν οι Τριγλιανοί βρίσκονται διωγμένοι στην Προύσα (1915-1918) έστειλε ολόκληρο βαπόρι φορτωμένο με αλεύρια, ζάχαρη, υφάσματα, ρούχα, παπούτσια για τους εξόριστους πρόσφυγες πατριώτες του. Με την επιστροφή τους στην Τριγλία, το 1918, πάλι έστειλε βοήθεια για να τους στηρίξει ένα καράβι αλεύρι. Το 1919 έστειλε κρυφά όπλα στους Τριγλιανούς, ενώ ακόμη ο Τούρκικος στρατός βρισκόταν στην Τρίγλια. Επίσης, μετά από την τραγωδία του 1922,  όταν αρκετοί  Τριγλιανοί ήταν, ξεριζωμένοι  στην Τένεδο (Αύγουστος 1922-Αύγουστος 1923)  ο Ιωάννης Σάπαρης βοήθησε και πάλι τους συμπατριώτες του.  Έστειλε πάλι βαπόρι με αλεύρια, κονσέρβες και ρούχα. Πέθανε το 1935 στο Βουκουρέστι. Στο Δήμο Ραφήνας υπάρχει στον κέντρο, στον παραδοσιακό προσφυγικό  Συνοικισμό, υπάρχει  από πολύ παλιά οδός Ιωάννη Σάπαρη σε ένδειξη ευγνωμοσύνης και τιμής στον μεγάλο Τριγλιανό.
  Να τι έγραφε το 1921 η εφημερίδα "Μέλισσα" που έβγαινε στο Βουκουρέστι, για τον συμπατριώτη μας Ιωάννη Σαπαρη:
ΕΝΑΣ ΑΛΗΘΗΣ ΠΑΤΡΙΩΤΗΣ
«Εν τω Ημερολογιω της "Μελίσσης", τω εκδοθέντι εν Οδησσώ προ 4 ετών, είχομεν κάμει ήδη εύφημον μνείαν περί του νέου άστρου, το οποίον από τίνος άρχισε να φαίνηται εις το Εθνικόν ημών ορίζοντα, αλλά φοβούμενοι τότε μήν προσκρούσωμεν εις την πασίγνωστον μετριοφροσύνην του ανδρός περιωρίσθημεν τότε  να καλύψωμεν τας μέχρι τότε   αγαθοεργούς πράξεις του υπό τό πέπλον της ανωνυμίας. Αφού όμως πλέον ο αστήρ ουτος ηρχισε νά σελαγιζη καί ή δράσις αυτού νά εξέρχηται έξω των ορίων του τόπου της γεννήσεως του, θεωρούμεν περιττόν να εξακολουθώμεν την επιφυλακτικότητά μας. Πράξεις Εθνικαί ως αι του συμπολίτου μας κ. ΙΩΑΝΝΟΥ ΣΑΠΑΡΗ, άλλως τε επιβάλλεται νά μή μένουν υπό τόν μόδιον, αλλά νά διαλαλώνται εις τα πέρατα της οικουμένης. Βεβαίως η εκ της τοιαύτης διαφημίσεως ωφέλεια του ανδρός ούτε είναι δυνατόν νά παραβληθή καν προς την εξ αυτής της πράξεως ηδονήν, ωφελεί όμως τά μέγιστα καί προάγει τήν Εθνικήν ιδέαν καί υπό τήν έποψιν ταύτην θα  μας επιτραπή, πιστεύομεν, η μικρά αυτή παρένθεσις.
Αι εφημερίδες της Κωνσταντινουπόλεως αναφέρουσι τελευταίως και άλλην μεγάλην δωρεάν του κ. Ιωάννη Σάπαρη εις τήν κωμόπολιν της Βιθυνίας Τριγλίαν, ητις είναι ο τόπος της γεννήσεως του. Μετά την υπό του Αγ. Σμύρνης (τότε Μητροπολίτου Δράμας) κ. Χρυσοστόμου Καλαφάτην προίκισιν της πατρίδος του διά μεγαλοπρεπούς  μεγάρου, όπερ περιέλαβε τάς δύο σχολάς αρρένων καί θηλέων, εις τήν εξ 7000 λιρών χρυσών αξίαν του οποίου ο κ. Σάπαρης μετέσχε διά μεγάλης δωρεάς, καί τήν γενναιοτάτην συμβολήν αυτού εις τήν συντήρησιν επί δύο έτη περίπου ολοκλήρου του πληθυσμού αυτής, του αγρίως εις Προυσαν μετατοπισθέντος υπό της θηριώδους  Κυβερνήσεως των Νεοτούρκων εις τάς αρχάς του Ευρωπαϊκού πολέμου και οστις πληθυσμός θα εξων τούτο άνευ της επικειροτάτης καί γενναίας του κ. Ιωάννη Σάπαρη αρωγής σήμερον ως κορωνίδα της Εθνικής αυτού δράσεως, διαθέτει εν εκατομμύριον περίπου φράγκων πρός ίδρυσιν εν Τριγλία Προτύπου Γεωργικού Σταθμού, εις ον θα εκπαιδεύωνται τα ορφανά των διαφόρων ορφανοτροφείων του Έθνους. Η ίδρυσις ενός τοιούτου ιδρύματος από πολλού ενεδεικνύετο εν Τριγλία αλλ' αφ ενός τό χαλεπόν των περιστάσεων, αφ'ετέρου η έλλειψις κεφαλαίων καθίστων τήν εκτέλεσιν ταύτης σχεδόν αδύνατον.
Ευτυχώς όμως η μικρά αυτή κωμόπολις μεταξύ των πολλών συμφορών, τας οποίας υπέστη εσχε καί μίαν παρηγορίαν, ητις εξεπροσωπείτο υπό των δύο μεγάλων αυτής τέκνων του Μητροπολίτου Αγ.Σμύρνης καί του δεξιού αυτού βραχίονος,του καλού μας συμπολίτου κ. Ιωάννου Σάπαρη καί ουτω χάρις εις αυτούς, ου μόνον της τελείας καταστροφής εσώθη ού μόνον αυτή ήρχισεν ήδη ν' αναλαμβάνη οικονομικώς και κοινοτικώς αλλά καί νά τείνη χείρα σωτηρίας εις τήν γενικήν Εθνικήν αποκατάστασιν Έλληνες του Βουκουρεστίου καί όλης της Ρουμανίας, ιδού ποιος είναι ο προορισμός Σας».
Σημείωση: Για λόγους ιστορικούς  αναφέρω ότι ο παππούς μου Αρχιμήδης Δημητρίου Δημητρακός  κατέφυγε από την Τρίγλια στη Ρουμανία και στις επιχειρήσεις του   Ιωάννη Σάπαρη.  Εργάστηκε στα  ποταμόπλοια, «σλέπια», τα οποία μετέφεραν στάρι από τα ενδότερα , μέσω του Δούναβη, στα λιμάνια Γαλάτσι και Ιάσιο του Ευξείνου Πόντου.       
Ο παππούς μου έτσι γλίτωσε από τα τάγματα εργασίας του τούρκικου στρατού (αμελέ ταμπουρού) και το διωγμό στην Προύσα. Ο μακαρίτης ο πατέρας μου που έζησε παιδί στο Γαλάτσι της Ρουμανίας,  μιλούσε για τον Ιωάννη Σάπαρη σαν να ήταν «ο πατέρας» όλων  των Τριγλιανών.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.   


Πηγές: 1. Τρύφωνος Ε. Ευαγγελίδου, «Βρύλλειον Τρίγλεια», Αθήνα 1934. 
2. Τεύχη από την εφημερίδα «Τριγλιανά Νέα», Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη.
3. Θανάση Πιστικίδη, «Τρίγλια Βιθυνίας», Ραφήνα- Οκτώβρης 1983.
4.  «Ο Σμύρνης Χρυσόστομος»,  Χρήστος Σολομωνίδης Εκδόσεις Ειρμός, Αθήνα 1993.