Η ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑ ΚΑΙ ΤΑ ΨΑΡΙΑ ΤΗΣ

[Στάθης Δημητρακός]

        Η ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑ ΚΑΙ ΤΑ ΨΑΡΙΑ ΤΗΣ

Εδώ και αιώνες... τα ψάρια και γενικότερα τα θαλασσινά υπήρξαν για τους Έλληνες ένα σημαντικό είδος διατροφής. Στην αρχαιότητα ανέπτυξαν την αλιεία, ασχολήθηκαν με τις λεπτομέρειες των μετακινήσεων ή μεταναστεύσεων των ψαριών, τις περιοχές αναπαραγωγής τους, την μαγειρική και την συντήρηση. Οι Βυζαντινοί έδειχναν ιδιαίτερη αγάπη στα ψάρια και στα θαλασσινά, μια και η Προποντίδα και ο Βόσπορος τους πρόσφερε ατέλειωτη αφθονία ψαριών. Μπορούσαν να ψαρεύουν ακόμα και με τα χέρια....!

   ■... ήνοιγα το ερμάριν μου και ηύρισκα ότι γέμει
             ψωμίν, κρασίν πληθυντικόν και θυννομαγειρίαν
             και παλαμιδοκόμματα και τσίρους και σκουμπρία..

Πτωχοπρόδρομοι,(Θεόδωρος Πτωχοπρόδρομος- Στην εποχή των Κομνηνών, 12ος αιώνας)  «Ανάθεμα τα γράμματα», «Η Ελληνική Ποίηση Ανθολογημένη», Τόμος 2, σελ.385, Μάρκου Αυγέρη, Θρ.Σταύρου, Β.Ρώτα, Μ.Μ Παπαϊωάνου, Εκδόσεις Παρθενών.

ΠΡΟΠΟΝΤΙΔΑ-ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΟΥ ΜΑΡΜΑΡΑ
 
Προποντίδα ή Θάλασσα του Μαρμαρά(τουρκικά Marmara Denizi) λέγεται η θαλάσσια λεκάνη μεταξύ Ευρώπης(Θράκη)και Ασίας (Μ. Ασία). Συγκοινωνεί προς το Αιγαίο με τον Ελλήσποντο (Δαρδανέλλια) και προς τον Εύξεινο Πόντο (Μαύρη Θάλασσα) με τον Βόσπορο.
Το Προ-ποντίς=προ+ Πόντος είναι αρχαίο ελληνικό όνομα,  δηλαδή πριν από τον Εύξεινο Πόντο. Η θάλασσα έχει έκταση περίπου 12.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μήκος από την Καλλίπολη μέχρι την Νικομήδεια 282χλμ. και πλάτος 82χλμ. Αποτελεί ιδιαίτερα βαθειά λεκάνη, φθάνει μέχρι 1.400 μέτρα βάθος. Τα στενά του Βοσπόρου και του Ελλήσποντου στενώνουν, το μεν πρώτο περίπου 500 μέτρα, το δε δεύτερο 1.500, και τα δύο έχουν μέγιστο  βάθος 120μ. Στο Βό-σπορο, υπάρχουν ρεύματα τα οποία είναι τόσο ισχυρά, ώστε και στις δύο ακτές  δεν σχηματίζουν προσχώσεις. Το ορμητικό ρεύμα από το Βόσπορο καταπραΰνεται μέσα  στην Προποντίδα και τα νερά του Eύξεινου Πόντου εισρέουν στον Ελλήσποντο  με μικρότερη ορμή.
Η Προποντίδα δεν σχηματίζει επί της Θρακικής παραλίας κόλπους.
Κατά μήκος της Μικρασιατικής ακτής έχει δύο μεγάλους και αξιόλογους κόλπους, τον Αστακηνό κόλπο ή κόλπο της Νικομήδειας και τον Κιανό  κόλπο ή κόλπο της Κίου. Θεωρούνται από τους πιο όμορφους κόλπους του κόσμου.
Ο κόλπος της Νικομήδειας, εισχωρεί βαθιά στην ξηρά σαν αιχμηρό ξίφος, κρασπεδούται από βουνά μέχρι ύψος 650 μέτρων και μοιάζει σαν λίμνη των Άλπεων. Κήποι και ελιές καλύπτουν τις κατωφέρειες των βουνών που περιβάλλουν τον κόλπο. Το κλίμα είναι ηπιότατο.
Ο Κιανούς κόλπος ή κόλπος της Κίου εισχωρεί κι αυτός βαθιά στην ξηρά όχι όμως όσο της Νικομήδειας. Έχει περίπου τον ίδιο σχηματισμό.
H Τρίγλια, παραλιακή πολίχνη της Προποντίδας (Θάλασσας του Μαρμαρά) στα Μικρασιατικά παράλια, βρίσκεται δεξιά στον εισπλέοντα τον Κιανό κόλπο ή κόλπο της Κίου, στον μυχό του οποίου υπάρχει η πόλη Κίος της Βιθυνίας.
Επίσης, στα Μικρασιατικά παράλια προς τον Ελλήσποντο είναι ο κόλπος Πανόρμου, η Κυζικηνή Χερσόνησος και ο κόλπος της Αρτάκης.
Στην Προποντίδα, υπάρχουν δυο συστάδες νησιών:
α) τα Πριγκηπόνησα ή Δημόνησοι των αρχαίων ή Παπαδονήσια, τα οποία βρίσκονται ανατολικά προς το Βόσπορο. Οι Τούρκοι τα ονομάζουν Κιζίλ-Αδαλάρ( Κόκκινα νησιά). Τα μεγαλύτερα είναι η Πρώτη(τ.Κιναλί Αδασί), η Αντιγόνη ή Πάνορμος των Βυζαντινών (τ.Μπουργάς Αδασί δηλαδή Νησί του Πύργου), η Χάλκη (τ. Χεϊμπελί Αδασί) και η Πρίγκηπος, Πυτιούσα των αρχαίων (τ. Κιζιλ-Αδά, δηλαδή Κόκκινο νησί ή Μπουγιούκ-Αδά δηλαδή Μεγάλο νησί)  και
β) οι Προποντίδες νήσοι, που βρίσκονται δυτικά προς τον Ελλήσποντο. Τα μεγαλύτερα είναι Προικόνησος ή Προκόνησος ή Μαρμαράς ή Νήσος του Μαρμαρά, Αλώνη(τ.Πασά- Λιμαν), Οφιούσα ή Αφισιά (τ.Αραπλαρ)και Κούταλη. Το νησί  Καλόλιμνος ή Καλώνυμος  ή Βέσβικος των αρχαίων (τ.Ιμαρλί αδασί), νησί στην Προποντίδα απέναντι από την Τρίγλια. Οι παραλίες και τα νησιά της Προ-ποντίδας κατοικούνταν από τους αρχαιοτάτους χρόνους από Έλληνες μέχρι το 1922.  Η θάλασσα είναι πολύ πλούσια σε αλιεύματα. Είναι ευλογημένος τόπος ψαροσύνης.
Στην Προποντίδα ψάρευαν μπαρμπούνια (H ονομασία Τρίγλια κατά μια εκδοχή, προέρχεται από το ψάρι τρίγλη* –μπαρμπούνι**- που ψάρευαν στον Κιανό κόλπο) λαβράκια, λαπίνες σκορπιούς, χριστόψαρα, ροφούς, γλώσσες, κεφάλους, κοκωβιούς, ζαργάνες, αθερίνες, σαργούς , τσιπούρες, λυθρίνια, σαρδέλες, χαψιά, φρίσσες, σαυρίδια, σαμπανιούς, κολλιούς, σκουμπρί, τονάκια,  παλαμίδες ***, αστακούς,  καβούρια, κτένια, μύδια, στρείδια, σωλήνες, πίνες, κολιτσιάνους, κυδώνια, αχινούς, πεταλίδες κ.α.

Επιμέλεια:Στάθης Δημητρακός
Συνεχίζεται...