ΤΡΙΓΛΗ-ΤΡΙΓΛΙΑ

[Στάθης Δημητρακός]

                            ΤΡΙΓΛΗ-ΤΡΙΓΛΙΑ

*   ■...Του λόγου ενταύθα γενόμενος ουκ άσκοπος θεωρώ να ειπώ ολίγα τινά περί του ιχθύος τούτου, της τρίγλης, ην ο μεν Ησύχιος και Τρύφων ο Αλεξανδρινός, εν τοις περί ζώων  ερμηνεύουσι δια του ιχθύς θαλασσινός μικρός, όπερ λέγει και ο Αθήναιος εν τοις Δειπνοσοφισταίς. Εν τούτοις οι λεξικογράφοι Δ.Σ. Βυζάντιος και Α. Σακελλάριος ερμηνεύουσι δια: Τρίγλη το ιταλιστί λεγόμενον Barbone, δηλ. τα συνήθη βαρβούνια. Σημειωτέον όμως ενταύθα ότι αι τρίγλαι αύται εισίν βαρβούνια. Σημειωτέον όμως ενταύθα ότι εν τω Κιανώ κόλπω αλιεύονται αφθόνως και ότι αι τρίγλαι αυταί εισίν ευμεγέθεις. Αναφέρονται μάλιστα ότι ο Ρωμαίος στρατηγός Λούκουλλος (1), αντί πολλών χιλιάδων σεστερτίων μεταπέμπετο τοιαύτας εκ του Κιανού κόλπου. (Αναγνώθι τας επιστολάς του Φυσικοϊστορικογράφου Πλινίου και Πλούταρχου Βίον Λουκούλλου). Εν τούτοις αι ωριαίαι την όψιν και θαυμάσιαι την γεύσιν τρίγλαι αυταί ήσαν πάμφθηναι. Καθόλου δε δεν είναι παράδοξον να επέδρασεν η αλιεία αύτη των τριγλών εν τω Κιανώ κόλπω και επί της ονομασίας της ημετέρας πατρίδος.        
Πράγματι δε, λέγει ο Γουλιέλμος Τομάτζεκ  «ότι η Τρίγλια ωνομάσθη ούτω, διότι το παλαί υπήρχεν αυτόθι αλιευτήριον τριγλών μετά ιερού της Εκάτης(2).Μέγα δε της τριμόρφου θεάς μαρμάρινον άγαλμα, υπό του εκ  Πελλαδαρίου πλουσίου ομογενούς Κ.Ιβανώφ εν τω εν Πελλαδαρίω Παρθεναγωγείω ήτο ιδρυμένον, αγορασθέν εν Τριγλεία περί το 1881.[...].

«Βρύλλειον Τρίγλια», Τρύφωνος Ε. Ευαγγελίδου, σελ.16, Αθήνα 1934.    

Λεξιλόγιο-Σχόλια
         (1)Ο Λεύκιος Λευκίνιος  Λούκουλλος (106-57π.Χ)  ήταν διάσημος Ρωμαίος στρατηγός . Στον Γ' Μιθριδατικό πόλεμο, πολέμησε το Μιθριδάτη με επιτυχία και παρέμεινε στην Ασία μέχρι το 66 π.Χ., οπότε επέστρεψε στη Ρώμη κι έζησε ως ιδιώτης.  Έμεινε στην ιστορία περισσότερο για τις γαστρονομικές του ιδιαιτερότητες παρά για το σημαντικό στρατιωτικό του έργο.  Το όνομά του έχει συνδεθεί με το καλό φαγητό, την ακόρεστη πείνα και τα φαγοπότια. Συχνά διοργάνωνε συμπόσια,  πολυτελή γεύματα, τα γνωστά «Λουκούλλεια Γεύματα», γνωστά μέχρι και σήμερα.
         (2)Η τρίγλη(μπαρμπούνι) ήταν είδος ψαριού που θυσίαζαν οι αρχαίοι στη θεά Εκάτη. Συχνά, η αρχαία θεά Εκάτη ταυτίστηκε την Άρτεμη, τη Δήμητρα, αλλά και τη Σελήνη.
Η Τριγλιανή Ελένη Παπαδοπούλου, γλωσσολόγος,  στην μελέτη  της ΤΟ ΤΟΠΩΝΥΜΙΟ «ΤΡΙΓΛΙΑ», Εταιρεία Νεοελληνικής Διαλεκτολογίας, Πρακτικά 4ου Διεθνούς Συνεδρίου Διαλεκτολογίας (Αθήνα 6-8 Δεκεμβρίου 2001), Εκδόθηκε από το Κέντρο Συντάξεως του Ιστορικού Λεξικού με δαπάνη της Ακαδημίας Αθηνών, Αθήνα 2003, γράφει μεταξύ των άλλων τα εξής:...[..] Συγκεκριμένα ο W. Tomatschek σε μελέτη του το 1891 σχετικά με την ιστορική τοπογραφία της Μ. Ασίας κατά τον Μεσαίωνα αναφέρει ότι στην περιοχή της Τρίγλιας,[...]όπου βρισκόταν το αρχαίο Βρύλλειον[...] σί-γουρα υπήρχε στην αρχαία εποχή οικισμός που πήρε το όνομά του από το μπαρμπούνι (τρίγλη)και ιερό της Εκάτης.          
[..]Στην ευρύτερη περιοχή του αρχαίου Βρυλλείου θα πρέπει να υπήρχε ιερό της Εκάτης  και πολύ πιθανόν τοπωνύμιο Τρίγλα ή Τρίγλη, όπως και στην Αθήνα. Τρίγλα και Βρύλλειον επομένως είναι κατά πάσα πιθανότητα δύο αρχαία τοπωνύμια γειτονικών περιοχών... Η ύπαρξη τοπωνυμίου Τρίγλα ή Τρίγλη επιβεβαιώνεται στους μεσαιωνικούς χρόνους, οπότε έχουμε και τις πρώτες μαρτυρίες του τοπωνύμιου Τρίγλεια.

■....και τέταρτον το οπτούτσικον (=τα ψητά), και πέμπτον το τηγάνου(=τα τηγανητά) κομμάτια μεσοκόμματα (=από τη μέση του ψαριού), τριγλία (=μπαρμπούνια) μουστακάτα,....

Γεύμα των Ηγουμένων, «Προδρομικά ποιήματα» (12ος αιώνας), Ποιητική Ανθολογία Λίνου Πολίτη, σελ.56-57, Εκδόσεις Γαλαξίας
   
**Το μπαρμπούνι, το ψάρι Τρίγλη των Αρχαίων και των Βυζαντινών. Η λέξη προέρχεται από το ιταλικό barbon, το γένειον. Είναι δηλαδή  ο ιχθύς ο πωγωνοφόρος, το λεγόμενο μπαρμπούνι με μουστάκι. Το παράδοξο είναι ότι σήμερα  οι Ιταλοί ονομάζουν το μπαρμπούνι  με το αρχαίο ελληνικό τρίγλη-triglia, ενώ οι Έλληνες χρησιμοποιούν το ιταλικό όνομα μπαρπούνι.  

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός
Συνεχίζεται....