ΧΑΛΚΟΥΡΓΟΙ- Καζαντζής

[Στάθης Δημητρακός]

ΧΑΛΚΟΥΡΓΟΙ- Καζαντζής


Η χρήση των χάλκινων αντικειμένων μαρτυρείται από τα προϊστορικά χρόνια.
Στην παραλία της Ραφήνας έγινε αρχαιολογική ανασκαφή το 1953 από τον αρχαιολόγο καθηγητή Δημήτριο Ρ. Θεοχάρη (1919-1977). Η αρχαιολογική ανασκαφή απεκάλυψε χαλκουργικά λείψανα και χαλκουργικά εργαστήρια.
Τα  ευρήματα ανάγονται στην νεότερη φάση της Πρωτοελλαδικής περιόδου (πρώιμος Χαλκοκρατία), πιθανολογείται 2.400-2.300 π.Χ.
Οι Βυζαντινοί συγγραφείς μιλούν για χαλκότυπους ή χαλκείς. Από τους χαλκείς (χαλκωματάδες) πήρε το όνομά της ο Βυζαντινός Ιερός Ναός της Παναγίας των Χαλκέων (Κόκκινη Εκκλησιά) στη Θεσσαλονίκη, κοντά στην χαλκευτική στοά, όπου και σήμερα ακόμα συναντά κανείς εργαστήρια χαλκωματάδων.
Ο καζαντζής, που είναι και επαγγελματικό επώνυμο, προέρχεται από την τούρκικη λέξη kazanci και σημαίνει χαλκουργός. 
Στην Μικρά Ασία, οι καζαντζήδες ή χαλκωματάδες ή χαλκιάδες ή χαλκουργοί ήταν αυτοί που κατεργάζονταν τον χαλκό και κατασκεύαζαν χάλκινα αντικείμενα (μπακίρια), όπως καζάνια (καζαν-τζήδες), ταψιά (σινιά, νοχιούς), τεντζερέδες, πιάτα, κατσαρόλες, τηγάνια,  λεγένια, μαστραπάδες, μπρίκια για καφέ, μύλους για άλεσμα καφέ ή κριθαροκαφέ ή φρυγανισμένο ρεβίθι (ρεβιθοκαφές) κ.α. To μπακίρι το φέρνανε από την Πόλη, όπου γινόταν εισαγωγή από την Ευρώπη, κυρίως από την Αγγλία και ήταν έτοιμο για κατεργασία. Χρησιμοποιούσαν τα ίδια περίπου εργαλεία με τους σιδεράδες. Το επάγγελμα πήγαινε από πατέρα σε γιο. Εκτός από τα είδη οικιακής χρήσης οι χαλκιάδες κατασκεύαζαν ή επιδιόρθωναν γεωργικά εργαλεία.
Για προίκα οι γονείς έδιναν στις κόρες τους χάλκινα οικιακά σκεύη και αναγράφονταν στο προικοσύμφωνο. Οι χαλκιάδες χάραζαν πολλές φορές στα σκεύη τα αρχικά ή το ονοματεπώνυμο του κατόχου.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1. «Ανασκαφή εν Αραφήνι» Δημ. Θεοχάρη, Πρακτικά Αρχαιολογικής Εταιρείας 1952. Δημοσίευση εφημερίδα «Μελτέμι Αλλαγής» της  Ραφήνας- Αύγουστος 1985, αρ.φύλλου 70.   
2.Συντεχνίες & Επαγγέλματα στη Θράκη 1685-1920», Κ.Παπαθανάση-Μουσιοπούλου, Εκδόσεις Πιτσιλός, Αθήνα 1985.
3. «Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας», Μαρία Β.Ασβέστη, Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1980.
4.«Τα οικογενειακά μας ονόματα»,Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1995