ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΣ- ΜΠΑΚΑΛΗΔΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΣ-ΜΠΑΚΑΛΗΔΕΣ

Οι παντοπώλες ήταν πράγματι αυτό που σημαίνει η λέξη: Πωλητές παντός είδους. 
O μπακάλης προέρχεται από την τούρκικη λέξη bakal= παντοπώλης.
Οι μπακάληδες στην Τρίγλια πουλούσαν: ζάχαρη, καφέ, καραμέλες,  αλεύρι χάσικο, αλεύρι καλαμποκιού, σταφίδες(σταπίδες μαύρες), στραγάλια, μπουλαμά(θρεψίνη), ψάρια παστά, λακέρδα, τσίρους, σαλάμια αέρος και βραστά, λουκάνικα (σουτζούκια), παστουρμά, τυρί φέτα, κασκαβάλι(κασέρι), ρεβίθια, ρύζι, φασόλια, φακές, ταχίνι, σπίρτα, στάρι, κριθάρι, βαμβάκι, σαπούνι,γυαλικά, γυαλιά λάμπας, ούζο, τσίπουρο, κονιάκ, οινόπνευμα, πετρέλαιο, κλωστές, υφάσματα, ξύλινα γουδιά, κουτάλες, μύλους του καφέ, σκοινιά, φάκες, μασιές, πυροστιές, σκαλιστήρια, σκερπάνια, αξίνες κ.α. Ο εφοδιασμός των μπακάλικων γινόταν με καΐκια που ταξίδευαν στην Πόλη, στην Θράκη (Ραιδεστός κ.α.), στα νησιά του Μαρμαρά και με τους αμαξάδες από τη Προύσα, αλλά και τα γύρω χωριά της περιοχής. 
Τα όσπρια, η ζάχαρη και το ρύζι ήταν χύμα σε τσουβάλια (σακιά). Ο μπακάλης  έβαζε σε σακούλες αυτά τα προϊόντα με τη σέσουλα. Η σέσουλα ήταν μικρό κοίλο φτυαράκι, κλειστή κουτάλα με λαβή.  Τα υγρά εμπορεύματα τα ζύγιζαν και αυτά με την οκά, αφού έπαιρναν το απόβαρο του μπουκαλιού. Τα μπακάλικα είχαν τότε από κανέλλα μέχρι μαγειρικά σκεύη, «όλα τα καλά». Οι μπακάληδες ήταν παντοπώλες και ήταν δυνατοί έμποροι.
Ζύγιζαν «όλο βαριά από τα δράμια μεριά». Αν ο πελάτης έκανε παράπονα ότι ζύγισε ξίκικα (ελλειποβαρή), ο μπακάλης απαντούσε «λειψό, περίσσιο, χαλάλι». Ο μπακάλης κέρδιζε και από το χοντρό χαρτί του περιτυλίγματος.
Τα εισοδήματα των Τριγλιανών (ελιές,κουκούλια) ήταν εποχιακά. Οι μπακάληδες   πουλούσαν με πίστωση (βερεσέ). Τα βερεσέδια γράφονταν στα τεφτέρια τους. Καμιά φορά τα έγραφαν δυο φορές για να μην τα ξεχάσουν...Οι μπακάληδες ήταν πολύ σχολαστικοί στους λογαριασμούς και τσιγκούνηδες. Χαρακτηριστική είναι η φράση «μπρε κοίταξε, μια δεκάρα με χρωστάς, ντηνε γράφω». Οι μπακάληδες δάνειζαν κρυφά. Ο τόκος ήταν υψηλός. Συχνά, ίσχυε «μιά σε δίνω, δυό θα με δώκεις». Ο Τριγλιανός ήταν έμμεσα δεμένος με τη γη. Ακόμη κι όταν ο ίδιος ασκεί το επάγγελμα του μπακάλη επενδύει ένα μέρος των κερδών του από το εμπόριο για την αγορά γης ή αποκτά γη ως αντάλλαγμα από τα δάνεια που έχει κάνει.     
Τους επαγγελματίες με καταστήματα τους ονόμαζαν εσνάφια ή σινάφια.
Τα εσνάφια (οι επαγγελματίες) δεν υπέφεραν και τα χρήματά τους τα μετέτρεπαν σε χρυσές λίρες, επειδή δεν υπήρχαν τράπεζες.
         Στην Τρίγλια κάθε Κυριακή γινόταν παζάρι (λαϊκή αγορά). Άρχιζε από το πρωί με τον ερχομό των χωρικών από  τα γύρω χωριά. Έφερναν  με γαϊδούρια, μουλάρια, άλογα και αραμπάδες Χριστιανοί και Τούρκοι τα προϊόντα τους:  σιτάρι, αλεύρι, κριθάρι, κρεμμύδια, σκόρδα, αρνιά, κατσικάκια, τυριά (διάφορα είδη), βούτυρο, κότες, αυγά, κάρβουνα, ξύλα, μαλλί από πρόβατα που έπλεκαν οι γυναίκες φανέλες και κάλτσες κ.α. Οι χωριάτες, αφού πουλούσαν τα προϊόντα τους, αγόραζαν σε ποσότητες από τα μπακάλικα της Τρίγλιας σαπούνι, πετρέλαιο(γκάζι), οινόπνευμα(σπίρτο), ζάχαρη, καφέ, ρουχισμό κ.α. Οι ποσότητες ήταν μεγάλες, γιατί στο παζάρι  δεν έρχονταν πάντοτε οι ίδιοι χωρικοί  κάθε βδομάδα, αλλά έκαναν και 15 μέρες ακόμα και μήνα για να έρθουν. Ο τζίρος την ημέρα αυτή ήταν μεγάλος. Οι μπακάληδες έκαναν χρυσές δουλειές.
   
Οι Μικρασιάτες αγαπούσαν πολύ το εμπόριο, γίνονταν μπακάληδες  ακόμα και στα τούρκικα χωριά. Ο Έλληνας παντοπώλης ήταν παντού.

Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.

Πηγές:
1. Αριστείδης Ασθενίδης, «Αναμνήσεις: Περιπέτειες της Ρωμιοσύνης», «Τριγλιανά Νέα», Ιούνιος 1992, αρ. φύλλου 77, σελ 1-2.
2. Παντ.Μ.Κοντογιάννη, «Η Ελληνικότης των Νομών Προύσης και Σμύρνης», Εν Αθήναις 1919.
3.«Το παζάρι (λαϊκή αγορά) της Παλιάς Τρίγλιας».
Σταύρος Δ. Μαργαρίτης (1912-1995), Νέα Τρίγλια Χαλκιδικής
(από χειρόγραφο κείμενο μη δημοσιευμένο κείμενο)
5. Κ.Παπαθανάση-Μουσιοπούλου, «Συντεχνίες & Επαγγέλματα στη Θράκη 1685-1920», Εκδόσεις Πιτσιλός, Αθήνα 1985.
6. Μαρία Β. Ασβέστη, «Επαγγελματικές ασχολίες των Ελλήνων της Καππαδοκίας» Εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1980
7. Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998. 
8. «Ελληνικό Λεξικό» Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993.