ΠΡΟΞΕΝΙΑ-ΠΡΟΞΕΝΗΤΡΕΣ

[Στάθης Δημητρακός]

ΠΡΟΞΕΝΙΑ- ΠΡΟΞΕΝΗΤΡΕΣ

  Η προξενιά ή το προξενιό ήταν η μεσολάβηση, η γνωριμία, οι συνεννοήσεις οικονομικής κυρίως φύσεως ανάμεσα στον μεσολαβητή και στους συγγενείς των μελλονύμφων, το συνοικέσιο. Το προξενιό αποτελούσε μια δύσκολη «διπλωματική» αποστολή για την οποία κυρίως αρμόδιες ήταν οι προξενήτρες.
Οι προξενήτρες ήταν ένα είδος επαγγελματικό, «τύπου γραφείου συνοικεσίων», που κάνανε αυτή τη δουλειά κατά σύστημα και με το αζημίωτο. Τις διέκρινε η καπατσοσύνη και η μαεστρία της πειθούς.
Τα καθήκοντα της κάθε προξενήτρας ήταν σημαντικά. Βασικά έπρεπε να προβάλει και να  παινέσει  τον  «λεγάμενο», τον γαμπρό (τα σωματικά, διανοητικά, ηθικά και περιουσιακά προσόντα του γαμπρού) στην οικογένεια της νύφης. Αν η πρόταση είχε ευνοϊκή υποδοχή, όφειλε να εξυμνήσει τα χαρίσματα  της νύφης στην οικογένεια του γαμπρού. Οι περιπτώσεις που τις σχετικές υποχρεώσεις αναλάμβαναν άνδρες «προξενητές» ήταν σπάνιες, ενώ σχεδόν ελάχιστα υπήρξαν τα συνοικέσια που γίνονταν χωρίς την μεσολάβηση κανενός, με απευθείας επαφή και συνεννόηση των ενδιαφερομένων.  
Όταν η προξενήτρα πήγαινε για προξενιό φορούσε παράταιρα παπούτσια, παράταιρες κάλτσες, πανωφόρι ανάποδα κ.α. Έμπαινε στο σπίτι πατώντας με το δεξί. Η προξενήτρα συνήθως άρχιζε τη δουλειά της από τη μάνα της νύφης. Αν η μάνα της νύφης δεχόταν, (με την επιφύλαξη ότι η τελική απόφαση ανήκε και στον άνδρα της), ορίζανε καινούργια ημέρα που θα ξαναγύριζε να πάρει την απάντηση.
Αν η απάντηση ήταν θετική, αρχίζανε να συζητάνε και για το «τράχωμα». Τράχωμα λέγανε στην παλιά Τρίγλια τα μετρητά και τα ακίνητα που έδινε η οικογένεια στην κόρη. «Έδωσε π.χ. τόσες λίρες και τόσα χτήματα τράχωμα στην κόρη».  Προίκα λέγανε τα προικιά, δηλαδή τα είδη ρουχισμού, τα διάφορα  έπιπλα και τα  οικιακά σκεύη.
 Αν η απάντηση των γονιών της νύφης ήταν αρνητική, η απόρριψη γινόταν με πλάγιο, ευγενικό και επιδέξιο τρόπο, έτσι για να μην δημιουργηθούν παρεξηγήσεις και εχθρότητες. Συνήθως οι γονείς του κοριτσιού αποκρίνονταν: «Καλός και άξιος ο γαμπρός, δε λέμε..., αλλά έχουμε καιρό...., το κορίτσι μας είναι μικρό ακόμα.... Αν είναι της τύχης, θα γίνει».
Όλες οι προξενήτρες από τη μια μεριά ήταν πρόσωπα σεβαστά, τυχαίνανε περιποιήσεως από όλους,  αλλά και από την άλλη ο κόσμος τις φοβόταν για τη γλώσσα τους, την «κακογλωσσιά» τους, που ήταν αρκετά επικίνδυνη. Αλίμονο σε όποιον «πιάνανε»  στο στόμα τους.
 

■«Συνοικέσια εξ έρωτος είνε άγνωστα. Τας προκαταρτικάς διαπραγματεύσεις διεξάγουσιν οι προξενηταί, πολλάκις δε μετά πεισμονής. Διαπραγματεύσεις, παραταθείσαι επί μήνας, ναυαγούσι ενίοτε ένεκεν ενός λέβητος. Αφού κανονισθώσιν οι όροι συντάσσεται και υπογράφεται συμφωνητικό κατά τον τύπον...»
«Ουϊλσων- Οι Έλληνες εν Ασία».
Με τον τίτλο αυτό δημοσιεύθηκε( 1887)  στην «Ασιατική Επιθεώρηση του Λονδίνου», σπουδαία πραγματεία του συνταγματάρχη Ουϊλσων, ο οποίος το έτος 1878 μετά την αγγλοτουρκική σύμβαση, στάλθηκε ως έκτακτος πράκτορας στην Μικρά Ασία για να μελετήσει από κοντά την κατάσταση της χώρας. Τότε, στην επίσημο έκθεση εξήρε τις τεράστιες προόδους του ελληνικού στοιχείου στην Μικρά Ασία.  

■ «...Οι γάμοι γίνονταν σχεδόν πάντα από προξενιό και σπάνια από έρωτα , που προσπαθούσαν να τον καλύψουν. Την πρωτοβουλία είχαν οι γονείς του νέου, που διάλεγαν μια κοπέλα αντάξια για την οικογένεια και για το γιό τους, και αν συμφωνούσε και αυτός έστελναν την προξενήτρα  να βολιδοσκοπήση με τρόπο αν γινόταν δεκτή η πρότασή τους. Αν η προξενήτρα έφερνε καλά νέα οι γονείς του νέου με τον προξενητή και τους συμπεθέρους  πήγαιναν σε συγγενικό σπίτι  να συζητήσουν,  όσο θα αφορούσαν το σοβαρό γεγονός. Τι προίκα θα έδινε η κόρη, τι αντίκρισμα είχε ο γαμπρός, πόσο θα κρατούσε η περίοδος των αρραβώνων. Συνήθως ο καιρός ήταν μακρύς, 8-10 χρόνια για να δοθεί στους νέους καιρός στους νέους να ετοιμαστούν. Η νέα έπρεπε να υφάνη και να κεντήση τα προικιά της και έπρεπε να είναι άφθονα. Ο νέος να αγοράσει λιοτόπια και να χτίσει το σπίτι του. Κανείς νέος δεν παντρευόταν αν δεν είχε σπίτι δικό του. Αφού συμφωνούσαν σε όλα , «όριζαν την ημερομηνία της καλής αρραβώνας  που κανόνιζαν να συμπέση σε μεγάλη γιορτή....»

«Αρραβώνες – γάμοι και χαρές» , Κατ. Σαρρή, «Τριγλιανά Νέα», 26/4/1978, αρ. φύλλου 15, σελ.2.
 
■ «...Οι σχέσεις αγοριών και κοριτσιών εκείνη την εποχή ήταν τελείως απαγορευμένες. Οι γονείς ενός νέου π.χ. ή ενός κοριτσιού σε ηλικία γάμου έβαζαν στο μάτι ως κατάλληλο σύντροφο του παιδιού τους ένα ορισμένο πρόσωπο. Ανάθεταν σε ένα ηλικιωμένο πρόσωπο, συνήθως γυναίκα, υπήρχαν μάλιστα και μερικές εξ επαγγέλματος, ας πούμε, προξενήτρες γνωστές για τα πολλά και κατάλληλα τους λόγια για την περίπτωση. Το πρόσωπο αυτό πήγαινε στο σπίτι που θα έκανε η  προξενιά. Εφρόντιζε να πάη αργά το βράδυ, αντί να πη, αφού ήταν  βράδυ καλησπέρα, έλεγε καλή μέρα σας.  Αμέσως καταλάβαιναν ότι επρόκειτο  για προξενιά και άρχιζαν κατάλληλα οι περιγραφές των αρετών και των ικανοτήτων του προσώπου.  Ύστερα τα οικονομικά θέματα, η προίκα (το τράχωμα όπως το έλεγαν)αν επρόκειτο  για κορίτσι και αν εδείχνετο ενδιαφέρον, τότε γινόταν κρυφά, νέες  συναντήσεις των ενδιαφερομένων γονιών, οπότε αν κατέληγαν σε συμφωνία ορίζανε την ημερομηνία αρραβώνα...».

«Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδος», Αποστόλου Ηρ.Τσίτερ, (σελ.40-41).  


Επιμέλεια: Στάθης Δημητρακός.


Πηγές: 1.Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, ΑΠΘ, ΙΝΣ (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), Θεσσαλονίκη 1998.
2. « Ελληνικό Λεξικό», Τεγόπουλος- Φυτράκης, Ελευθεροτυπία 1993
3. « ΤΟΤΕ», Μηνιαίο περιοδικό για την Ελληνική ιστορία, Τεύχος 1, Μάιος 1983,  Λαογραφικά.
4.«Η Ελληνικότης των Νομών Προύσης και Σμύρνης», Παντ. Μ. Κοντογιάννη, Σύλλογος Προς Διάδοσιν Ωφέλιμων Βιβλίων, Εν Αθήναις 1919, Ανατύπωσις 2006
5.«Τριγλιανά Νέα»,«Αρραβώνες – γάμοι και χαρές» , Κατ. Σαρρή, 26/4/1978, αρ. φύλλου 15.
6. «Τρίγλια του Κιανού Κόλπου Προποντίδος», Αποστόλου Ηρ. Τσίτερ, Σύλλογος Απανταχού Τριγλιανών, Θεσσαλονίκη 1979.